40 ఏళ్ల సభ - కార్యదర్శి నివేదిక

 మంజీరా రచయితల సంఘం (మరసం) — నలభై వసంతాల అక్షర ప్రస్థానం (1986 - 2026)

ఒక చారిత్రక, సామాజిక, సాహిత్య సింహావలోకనం 

“మానవతా భావుకత మా వస్తు శిల్పాలు - జీవితపు విలువలే మా అలంకారాలు

నూతన పనితనం ఎగురు విజయకేతనం - మంజీరా రచయితల సంఘం మాది” అంటూ

 గొంతెత్తిన నినాదం నేటికీ నలభై ఏళ్ళు పూర్తి చేసుకుంది. ప్రజా సాహితీ క్షేత్రంలో ఒక దీపస్తంభంలా నిలబడిన 'మంజీరా రచయితల సంఘం' (మరసం) ఆశయాలకు, ఆదర్శాలకు ఇది సజీవ రూపం. ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా కేంద్రంగా 1986 జూలై 20వ తేదీన పురుడు పోసుకున్న ఈ సాహిత్య వేదిక డా. సినారె చేతుల మీదుగా ప్రారంభించబడింది. నేడు నలభై ఏళ్ల సుదీర్ఘ, సార్థక ప్రస్థానాన్ని పూర్తి చేసుకుని ఒక మహావృక్షంగా నిలబడింది. మెతుకు సీమ గుండా ప్రవహించే మంజీరా నది పట్టణానికి దాహార్తిని, పంటపొలాలకు జీవజలాన్ని ఎలాగైతే అందిస్తుందో, ఈ మంజీరా రచయితల సంఘం కూడా తెలంగాణ సాహిత్య రంగానికి, సామాజిక చైతన్యానికి తన అక్షర జలాలను అంతే స్వచ్ఛంగా, నిర్విరామంగా అందిస్తూ వస్తోంది.

గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా ప్రజాపక్షంగా, అణగారిన వర్గాల గొంతుకగా, అక్షర సాక్షిగా తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తున్న 'మరసం' సమాజంలోని సామాజిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ పరిణామాలను తన రచనలు, ప్రచురణలు, సాహిత్య కార్యక్రమాల ద్వారా అద్భుతంగా ప్రతిబింబించింది. ఎంతోమంది కవులు, రచయితలు, కళాకారులకు చేయూతనిస్తూ, వారి అస్తిత్వ సృజనకు ఒక బలమైన వేదికగా నిలిచింది. ఇప్పటివరకు 60కి పైగా విలువైన పుస్తకాలను ప్రచురించడం మంజీరా రచయితల సంఘం నిబద్ధతకు, అలుపెరగని సాహిత్య కృషికి నిలువెత్తు నిదర్శనం.

ఆవిర్భావ నేపథ్యం - సైద్ధాంతిక పునాదులు:

1980వ దశకం నాటికి తెలంగాణ సమాజం ఎన్నో సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొంటోంది. భూస్వామ్య అవశేషాలు, పేదరికం, ఒకవైపు అస్తిత్వ ఆవేదన, మరోవైపు సాంస్కృతిక విధ్వంసం... ఈ నేపథ్యంలో సాహిత్యానికి ఒక నిర్దిష్టమైన సామాజిక బాధ్యత ఉందని నమ్మిన కొందరు ప్రగతిశీల భావాలున్న రచయితలు ఏకమయ్యారు. సాహిత్యం కేవలం వినోదానికి, కాలక్షేపానికి, లేదా పండితుల పాండిత్య ప్రదర్శనకు మాత్రమే పరిమితం కాకూడదని వారు దృఢంగా విశ్వసించారు. "జీవితపు విలువలే మా అలంకారాలు" అని ప్రకటించి, సామాన్యుడి కష్టాన్ని, శ్రమను, స్వేచ్ఛాకాంక్షను తమ కవిత్వానికి వస్తువుగా మలుచుకున్నారు. అలా నాటిన చిన్న మొక్క, డాక్టర్ నందిని సిధారెడ్డి గారు వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులుగా...  మార్గదర్శకత్వంలో ఎదిగి దశాబ్దాల పాటు తెలంగాణ సాంస్కృతిక, సామాజిక పోరాటాలకు సైద్ధాంతిక పునాదిగా మారింది.

మంజీరా ప్రచురణల మహా ప్రవాహం: మంజీరా రచయితల సంఘం ప్రచురించిన ప్రతి పుస్తకం ఆయా కాలాల నాటి సామాజిక పరిస్థితులకు దర్పణం పట్టింది. పుస్తక ప్రచురణను ఒక ఉద్యమంగా చేపట్టిన దమరసం, తన తొలి వార్షికోత్సవం సందర్భంగా వెలువరించిన ‘మంజీరా ప్రథమ వార్షికోత్సవ సంచిక’తో తన ప్రచురణల ప్రస్థానానికి శ్రీకారం చుట్టింది. ఆలోచనలతో పాటు ఆచరణకు పెద్దపీట వేసింది. కట్న ప్రసక్తిలేని సభా లేదా ఆదర్శ వివాహాలని ప్రోత్సహించింది. సోలిపేట రామలింగారెడ్డి – సుజాతల వివాహం కాళోజీ నారాయణ రావు చేతుల మీదుగా, ఎన్. భగవాన్ రెడ్డి – వజ్రల వివాహం 1991 లో డా. సినారె చేతులమీదుగా జరిపించింది. బయ్యారం రాంరెడ్డి - పద్మ ... ఎన్. అఖిల్ రెడ్డి - పద్మల  ఆదర్శ వివాహం జరిపించింది.  e 

 ఆ తర్వాత పదేళ్ల సుదీర్ఘ కృషిని సమీక్షిస్తూ ‘పది వసంతాలు – మంజీరా రచయితల సంఘం’ సంచికను 20-07-1996న డా. సినారె గారిద్వారా ఆవిష్కరించింది.  ఆ తదనంతరం రెండు దశాబ్దాల అక్షర పండుగను జరుపుకుంటూ ‘ఇరవై ఏళ్ల పరువళ్లు’ అనే మహా సంచికలను వెలువరించింది. ఇవి కేవలం సంస్థాగత నివేదికలు కావు, నాటి తెలంగాణ సాహిత్య గమనానికి కరదీపికలు.

సాహిత్య విమర్శ, అధ్యయనం రంగాల్లో కూడా మరసం చెరగని ముద్ర వేసింది. ప్రముఖ కవుల సాహిత్యంపై, వివిధ సామాజిక అంశాలపై లోతైన విశ్లేషణలతో కూడిన వ్యాసాలను సమీకరించి ‘వ్యాస మంజీరా’ అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించింది.  ఇది పరిశోధకులకు, విద్యార్థులకు ఒక ప్రామాణిక కృతిగా నిలిచింది. మంజీరా తీరంలోని కవుల అస్తిత్వ స్వరాలను, వారి స్థానిక యాసను, భాషను ప్రతిబింబిస్తూ ‘మంజీరా ఎడపాయలు’ కవితా సంకలనాన్ని వెలువరించింది. ఈ పుస్తకం మెతుకు సీమ కవుల సృజనాత్మకతను రాష్ట్ర స్థాయికి పరిచయం చేసింది.

1990ల దశకంలో ప్రపంచీకరణ, సరళీకరణ విధానాలు దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను, గ్రామీణ వృత్తులను చిన్నాభిన్నం చేస్తున్న తరుణంలో, ఆ సామ్రాజ్యవాద విధానాలకు వ్యతిరేకంగా తన నిరసన స్వరాన్ని కవిత్వంగా మలిచి ‘మొగులైంది’ కవితా సంకలనాన్ని ప్రచురించింది మరసం. ప్రపంచీకరణ దుష్పరిణామాలపై కవులు సంధించిన అక్షరాస్త్రం ఈ పుస్తకం.

ఈ ప్రచురణల క్రమంలో అత్యంత హృదయ విదారకమైన, చారిత్రాత్మకమైన ఘట్టం ‘పాట సంతకం’ ప్రచురణ. తెలంగాణ ఉద్యమ గాయని, పీడిత ప్రజల విముక్తి కోసం తన గొంతును ఆయుధంగా మలిచిన సాహసి 'beల్లి లలిత'. ఆమెను దారుణంగా, కిరాతకంగా ముక్కలు ముక్కలుగా నరికి చంపిన విషాద సమయంలో, యావత్ తెలంగాణ సమాజం శోకసంద్రంలో మునిగిపోయింది. ఆ సందర్భంలో ఆమె జ్ఞాపకార్థం, ఆమె నెత్తుటి ధారల నుండి రాలిన కన్నీటి చుక్కలను అక్షరాలుగా మలిచి, ఆమె ఉద్యమ స్ఫూర్తికి ప్రతీకగా మరసం ‘పాట సంతకం’ కవితా సంకలనాన్ని వెలువరించింది. ఇది కేవలం కవితల పుస్తకం కాదు, ఒక అమర గాయనికి అక్షర నివాళి.

మరసం కేవలం కవిత్వానికే పరిమితం కాలేదు. తన గడ్డ చరిత్రను రికార్డు చేసే బాధ్యతను కూడా తీసుకుంది. అందులో భాగమే ‘మెతుకు సీమ చరిత్ర – సంస్కృతి’. ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా అస్తిత్వం, ప్రాచీన చరిత్ర, జానపద కళారూపాలు, ఆచార వ్యవహారాలు, సామాజిక జీవనాన్ని సమగ్రంగా పరిశోధించి వెలువరించిన ఈ పుస్తకం స్థానిక చరిత్ర అధ్యయనంలో ఒక మైలురాయి.

తెలంగాణ ఉద్యమంలో మంజీరా అక్షర గర్జన: 

మంజీరా రచయితల సంఘం పేరు చెప్పగానే ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమంలో అది పోషించిన చారిత్రాత్మక పాత్ర. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం రాజకీయ పార్టీలు ఇంకా ఒక స్పష్టమైన నిర్ణయానికి రాని రోజులవి. ఆ సమయంలోనే మేధావులు, కవులు తీవ్ర మథనంలో ఉన్నారు. ఆ సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమానికి సంబంధించి తొలితీర్మానం చేసిన సంఘాల్లో మంజీరా రచయితల సంఘం అగ్రభాగాన నిలుస్తుంది. ఇది చారిత్రక సత్యం.

తెలంగాణ ప్రజల ఆకాంక్షను, వారి సాంస్కృతిక అణచివేతను ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్లేందుకు ఆట, పాట, మాట అవసరమని గుర్తించిన మరసం ‘తెలంగాణం’ అనే పాటల పుస్తకాన్ని వెలువరించింది. ఈ పుస్తకంలోని పాటలు పల్లెపల్లెనా దండోరాలై మోగాయి. యువతను ఉర్రూతలూగించి ఉద్యమం వైపు నడిపించాయి. తెలంగాణ ఉద్యమం కోసం మంజీరా రచయితల సంఘం నిర్విరామంగా పనిచేస్తున్న సమయంలో, సమైక్యవాద శక్తుల నుంచి, అప్పటి రాజకీయ నాయకుల నుంచి ఎన్నో అవరోధాలు ఎదురయ్యాయి. మరీ ముఖ్యంగా సంఘ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకరైన, తెలంగాణ సాంస్కృతిక ఉద్యమ వైతాళికుడు డాక్టర్ నందిని సిధారెడ్డి గారిని భౌతికంగా అంతమొందిస్తామని బెదిరింపులకు గురిచేసిన దుర్ఘటనలు కూడా చోటుచేసుకున్నాయి. అయినప్పటికీ, బెదిరింపులకు భయపడకుండా, ప్రాణాలకు తెగించి మంజీరా రచయితల సంఘం తన అక్షర యజ్ఞాన్ని, ప్రజా ఉద్యమ ప్రస్థానాన్ని మరింత వీరోచితంగా కొనసాగించింది.

తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆకాంక్షను, వలస పాలకుల దోపిడీపై రగిలిన ఆగ్రహాన్ని, ప్రజల మనోభావాలను అక్షరబద్ధం చేస్తూ మరసం ప్రచురించిన మరో అద్భుత కవితా సంకలనం ‘మునుం’. పొలంలో ఒక వరస పట్టి కోత కోసుకుంటూ వెళ్లే విధానాన్ని 'మునుం' అంటారు. అలాగే ఉద్యమ పథంలో అడ్డంకులను ఛేదించుకుంటూ ముందుకు సాగాలన్న సందేశాన్ని ఈ పుస్తకం కవుల ద్వారా ఇచ్చింది. ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా సాహిత్య, సాంస్కృతిక విశేషాలను పరిచయం చేస్తూ పలు ప్రచురణల ద్వారా ఆ ప్రాంత సాహిత్య చరిత్రను, ఉద్యమ నేపథ్యాన్ని భద్రపరిచే ప్రయత్నం చేసింది మరసం.

ప్రజా సమస్యలపై అక్షర పోరాటాలు: సామాజిక రుగ్మతలపై రాజీలేని పోరాటం చేయడం మరసం నైజం. సమాజాన్ని, ముఖ్యంగా గ్రామీణ పేద కుటుంబాలను పట్టిపీడించిన సారా (మద్యం) మహమ్మారికి వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మహిళలు రోడ్డెక్కినప్పుడు, వారి పోరాటానికి అక్షరాల ద్వారా మద్దతు తెలుపింది. 09-10-1992లో మద్యపాన వ్యతిరేక కవిసమ్మేళనం నిర్వహించింది. , ప్రజలను మరింత చైతన్యపరిచే ఉద్దేశంతో కోమల్ రాసిన మద్యపాన వ్యతిరేక పాటలను ‘గెలిసి తీరాలి’ అనే పుస్తకాన్ని ప్రకటించింది. 1996 గుట్కా వ్యతిరేక ఉద్యమం, అందాల పోటీలకు నిరసనగా.., అశ్లీల సాంస్కృతికి వ్యతిరేకంగా.., పత్రికా స్వేచ్ఛపై దాడికి నిరసనగా., గద్దర్ పై కాల్పులకు వ్యతిరేకంగా... ,  రైతులారా ఆత్మహత్యలు చేసుకోవద్దు., అమెరికా యుద్ధోన్మాదానికి వ్యతిరేకంగా..., వరకట్న వ్యతిరేక ప్రదర్శనలు. ఇలా ఎన్నో కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. 

 ఇది ఉద్యమకారులకు గొప్ప ఊరటను, ప్రేరణను ఇచ్చింది. ప్రజా సాహిత్యోద్యమంలో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించిన నిజాం వ్యతిరేక పోరాట యోధుడు, తొలితరం తెలంగాణ నవలా రచయిత వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి జీవితాన్ని, ఆయన సాహిత్య కృషిని నేటి తరానికి పరిచయం చేస్తూ ‘ప్రజల మనిషి వట్టికోట’ అనే పుస్తకాన్ని వెలువరించింది. గతాన్ని గౌరవించడం ద్వారానే ఉజ్వల భవిష్యత్తును నిర్మించగలమని మరసం ఈ చర్య ద్వారా నిరూపించింది. సంఘం 38 ఏళ్ల ప్రస్థానం పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా, నాటి నుంచి నేటి వరకు మరసం వేదికగా ఆవిర్భవించిన ఉత్తమ కవిత్వాన్ని ఒకచోట చేరుస్తూ ‘జోట పాటలు’ అనే కవితా సంకలనాన్ని అత్యంత ఆత్మీయంగా ప్రచురించింది.

ఆడియో క్యాసెట్లు : శివారెడ్డి కవిత, 

జలపాతాలు – ప్రముఖ కంఠస్వరాలు., 

నాగేటి చాల్లల్లా దేశపతి శ్రీనివాస్ గారు  ఆడియో క్యాసెట్ లు వివరించారు. 

వీడియో క్యాసెట్ లు : కవిదృశ్యం 

వర్తమాన సాహిత్య వైభవం - మురిసిన 'మంజీరా' (40వ ):

నలభై ఏళ్ల ముంగిట మంజీరా రచయితల సంఘం ఎన్నెన్నో మధురానుభూతులను, విజయాలను మూటగట్టుకుంది. ఈ సంఘానికి ప్రాణం పోసి, నాలుగు దశాబ్దాలుగా వెన్నంటి నడిపించిన మార్గదర్శకుడు, మహాకవి డాక్టర్ నందిని సిధారెడ్డి గారికి 2025 సంవత్సరానికి గాను ప్రతిష్టాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' వరించడం మరసం చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగ్గ ఘట్టం. ఈ పురస్కారం కేవలం ఆయనకు మాత్రమే కాదు, తెలంగాణ భాషకు, మంజీరా రచయితల సంఘం చేసిన నిస్వార్థ అక్షర కృషికి దక్కిన జాతీయ స్థాయి గౌరవం. ఈ అపూర్వ పురస్కారం పట్ల మరసం కవులు, రచయితలు హర్షాతిరేకాలు వ్యక్తం చేస్తూ ఆనందపు వేడుకలను ఘనంగా నిర్వహించుకున్నారు.

పుస్తక ప్రచురణల పరంపర ఈ 40వ ఏట కూడా అదే వేగంతో కొనసాగుతోంది. ఇటీవల కాలంలో మరసం వేదికగా వెలువడిన రచనలు సాహిత్య లోకంలో విశేష చర్చకు దారితీశాయి. సామాజిక పరిణామాలను కళ్ళకు కట్టిన ‘నాగటితరం’ (నవల), మారుతున్న గ్రామీణ జీవితానికి అద్దం పట్టిన పప్పుల రాజిరెడ్డి గారి విశిష్ట రచన ‘గంగాళం’, సమాజంలోని లోపాలను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ డాక్టర్ సిద్దెంకి యాదగిరి రచించిన వ్యాస సంపుటాలు ‘అచ్చు’, ‘ముక్వారు’, తైదల అంజయ్య ‘జలతంత్రి’ ఈ సంస్థ ప్రచురణల విలువను మరింత పెంచాయి.

వీటన్నింటితో పాటు ఇటీవల అత్యంత ఘనంగా ఆవిష్కరించబడిన మరో అద్భుత చారిత్రక దస్తావేజు డాక్టర్ పొన్నాల బాలయ్య రచించిన ‘లంద’ నవల. మూడు తరాల మాదిగ సామాజిక వర్గపు జీవన గాథను, వారి వృత్తి సంస్కృతిని, అణచివేతపై వారు చేసిన ఆత్మగౌరవ పోరాటాన్ని అత్యంత సహజంగా, వారి స్వచ్ఛమైన జీవద్భాషలో చిత్రించిన ఈ నవల దళిత సాహిత్యంలో ఒక కొత్త మైలురాయిగా నిలిచింది. ఇవన్నీ మంజీరా రచయితల సంఘం అంచెలంచెలుగా ఎదుగుతూ తన సాహిత్య పరిధిని ఎంతగా విస్తరించిందో తెలియజేస్తాయి. మైత్రి సమ్మేళనం,  కవిత్వంతో కలుద్దాం. కవిసమ్మేళనం , ‘తరంగం’ విశ్లేషణలు, మంజీరస్వరం పేరిట ఉపన్యాసాలు, నిర్వహించనైనది. గురువులు సిధారెడ్డి గారి ‘కవిత్వ నిర్మాణ పద్ధతులు’ 15 ప్రసంగాలు యూట్యూబ్, ఫేస్ బుక్ వేదికగా ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయనైనది. 

నలభై ఏళ్ల స్ఫూర్తి - ఒక మహా వృక్షపు నీడ: నాలుగు దశాబ్దాలుగా మంజీరా రచయితల సంఘం కేవలం ఏటా వార్షికోత్సవాలు చేసుకునే ఒక సాధారణ సాహిత్య సంస్థగా మిగిలిపోలేదు. అది ప్రజల జీవితాలను, సమాజంలో వస్తున్న మార్పులను, హక్కుల కోసం జరిగిన ఉద్యమాలను, అస్తిత్వ ప్రశ్నలను ఎప్పటికప్పుడు అక్షరబద్ధం చేసిన ఒక చైతన్య వేదికగా తన ప్రత్యేకతను, స్వచ్ఛతను నిలుపుకుంది.

1986లో కొంతమంది ఆదర్శ భావాలున్న యువకులతో నాటిన ఒక చిన్న సాహిత్య మొక్క, ఈ నలభై ఏళ్లలో పెనుగాలిని, వడగళ్ల వానలను తట్టుకుని నేడు ఒక మహావృక్షమై విస్తరించింది. మంజీరా రచయితల సంఘం స్ఫూర్తితోనే, ఆ తర్వాత కాలంలో రాష్ట్ర స్థాయిలో 'తెలంగాణ రచయితల వేదిక' (తెరవే), ఆ తర్వాత 'తెలంగాణ రచయితల సంఘం' లాంటి బృహత్తర సంస్థల ఆవిర్భావానికి సైద్ధాంతిక బీజాలు పడ్డాయి. మంజీరా రచయితల సంఘం ఎందరో కవులకు, రచయితలకు, గాయకులకు తన కొమ్మల కింద ఆశ్రయం ఇచ్చింది.

చరిత్ర పుటలు తిరగేస్తే... ఎన్నో అక్షరాలకు నీడనిచ్చిన వృక్షం 'మరసం', ఎన్నో నిశ్శబ్దపు గొంతులకు ఊపిరిలూదిన వేదిక 'మరసం', ఎన్నో ప్రజా ఉద్యమాలకు పాదరసం లాంటి అక్షరమై నిలిచింది 'మరసం',

సామాన్యుడి కన్నీళ్లకు, కష్టాలకు, జీవితాలకు స్వచ్ఛమైన అద్దమైంది 'మరసం'.

మంజీరా రచయితల సంఘం (మరసం) మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా ఆధునిక సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుని పూర్తిగా డిజిటలైజేషన్ దిశగా అడుగులేసింది. ఫేస్‌బుక్, యూట్యూబ్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ వంటి సామాజిక మాధ్యమాల్లో అధికారిక ఖాతాలను ప్రారంభించి సాహిత్యాభిమానులకు మరింత చేరువైంది. కవుల రచనలు, పుస్తక ఆవిష్కరణలు, సంస్థాగత కార్యక్రమాల వివరాలను ఎప్పటికప్పుడు ఈ ఆన్‌లైన్ వేదికల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు పాఠకులకు చేరువచేస్తూ, సరికొత్త తరంతో తన అక్షర ప్రయాణాన్ని మమేకం చేస్తోంది.

మంజీరా రచయితల సంఘం అంటే...

ఒక సంస్థ, అది నలభై ఏళ్ల నిరంతర అక్షర ప్రస్థానం. కొందరు వ్యక్తుల సమూహం. అది నలభై ఏళ్ల ఎడతెగని ప్రజా సాహిత్య ప్రయాణం. పుస్తకాల వాశి కాదు, అది నలభై ఏళ్ల సామాజిక చైతన్యానికి సజీవ సాక్ష్యం.

గత నలభై ఏళ్లుగా ఈ అక్షర జ్యోతిని ఆరిపోకుండా కాపాడుతూ, తమ స్వేదంతో, మేధస్సుతో సంస్థను ఈ స్థాయికి చేర్చిన వ్యవస్థాపకులకు, అధ్యక్ష కార్యదర్శులకు, కవులకు, రచయితలకు, కళాకారులకు, అక్షరాన్ని ప్రేమించే ప్రతి ఒక్కరికి ఈ 40వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా యావత్ సాహిత్య లోకం ఘనంగా నీరాజనాలు అర్పిస్తోంది. మానవతా భావుకతను, జీవితపు విలువలను మున్ముందు కూడా మరింత బలంగా సమాజానికి అందించాలని, మంజీరా ప్రవాహం ఎప్పటికీ ఇలాగే సాగిపోవాలని ఆకాంక్షిస్తూ...

- డా. సిద్దెంకి, 9441244773

- మంజీరా  రచయితల సంఘం (మరసం)

మరసం.. నా కలానికి చైతన్యం పోసిన అక్షర ఉద్యమం! @k balu senior journalist

మరసం.. నా కలానికి చైతన్యం పోసిన అక్షర ఉద్యమం!

నా స్ఫూర్తి డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి

మహాకవుల సందేశాలే నా జర్నలిజానికి దిక్సూచి

నాన్న చేతిలో శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’తో మొదలైన చైతన్య ప్రయాణం

సినారె నుంచి దాశరథి సోదరుల వరకు.. శివారెడ్డి నుంచి వరవరరావు వరకు మహామహుల మాటలు వినే భాగ్యం

బాలగోపాల్‌తో నిజనిర్ధారణలు.. బాధితుల కన్నీళ్ల మధ్య నేర్చుకున్న జీవిత పాఠాలు

“మరసం నన్నే కాదు.. ఎందరో జర్నలిస్టుల్లో సామాజిక స్పృహను రగిలించిన అక్షర పాఠశాల”

— కె. బాలేశ్వర్, సీనియర్ జర్నలిస్టు

మెదక్:

నాలుగు దశాబ్దాలు... క్యాలెండర్‌లో చూస్తే నలభై సంవత్సరాలు. కానీ ఒక మనిషి జీవితంలో అవి వేల జ్ఞాపకాలు... వందల పరిచయాలు... ఎన్నో అనుభవాలు... జీవితాన్ని మలిచిన మరెన్నో మలుపులు!

కొన్ని సంఘాలు మనకు పరిచయమవుతాయి. కొన్ని సంస్థలతో కొంతకాలం ప్రయాణిస్తాం. కానీ కొన్ని ఉద్యమాలు మనలోనే భాగమైపోతాయి. మన ఆలోచనల్లో ఉంటాయి... మన మాటల్లో వినిపిస్తాయి... మనం పట్టుకున్న కలంలో కనిపిస్తాయి.

నాకు మంజీర రచయితల సంఘం—‘మరసం’ అలాంటిదే. అది కేవలం ఒక రచయితల సంఘం కాదు. నా చైతన్యానికి బాట వేసిన అక్షర పాఠశాల. నా జర్నలిజం ప్రయాణానికి దిశ చూపిన స్ఫూర్తి వేదిక.

నాన్న చేతిలో ‘మహాప్రస్థానం’.. అక్కడే పడిన తొలి బీజం

నా చైతన్య ప్రయాణానికి తొలి గురువు మా నాన్న. నాకు ఊహ తెలిసినప్పటి నుంచే శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ పరిచయం చేసి, అందులోని కవితలను కంఠస్థం చేయించేవారు. చిన్న వయసులో ఆ అక్షరాల లోతు పూర్తిగా అర్థం కాకపోయినా, అవి నా మనసులో చెరిగిపోని ముద్ర వేశాయి.

వయసు పెరిగేకొద్దీ ఆ అక్షరాలకు అర్థం తెలిసింది. పేదరికం కనిపించింది. ఆకలి కనిపించింది. అసమానత కనిపించింది. శ్రమజీవుల కష్టం అర్థమైంది. అన్యాయం ఎదురైనప్పుడు ప్రశ్నించాల్సిన అవసరం తెలిసింది.

కవిత్వం అంటే అందమైన పదాల కూర్పు మాత్రమే కాదని... సమాజంలోని బాధను పలికించే గొంతు కూడా కావాలని అర్థమైంది.

నా స్ఫూర్తి.. డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి

ఆ చైతన్యానికి మరింత దిశ చూపిన వ్యక్తి డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి. ఆయన కవిత్వంలో నాకు మన మట్టి కనిపించింది. మంజీర కనిపించింది. పల్లె కనిపించింది. శ్రమజీవి కనిపించాడు. తెలంగాణ మనిషి బతుకు, ఆత్మగౌరవం కనిపించాయి.

డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి కవిత్వం, శివారెడ్డి కవిత్వం నా చైతన్యానికి బాటలు వేశాయి. అక్షరం జీవితానికి దూరంగా ఉండకూడదని, మన చుట్టూ జరుగుతున్న పరిణామాలపై స్పందించాలని అవి నేర్పాయి. మరసం ఆ ఆలోచనలకు ఒక గొప్ప వేదికగా నిలిచింది.

ఒకే వేదిక.. ఎందరో సాహితీ దిగ్గజాల సందేశాలు!

నా జీవితంలో మరసం ఇచ్చిన అత్యంత విలువైన సంపదల్లో ఒకటి—తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలోని ఎందరో మహామహులను దగ్గరగా చూడటం, వారి ప్రసంగాలు, సందేశాలు వినే అవకాశం కలగడం.

డాక్టర్ సి. నారాయణరెడ్డి (సినారె), దాశరథి కృష్ణమాచార్య, దాశరథి రంగాచార్య, శివారెడ్డి, డాక్టర్ రావూరి భరద్వాజ, వాసిరెడ్డి నవీన్, జ్వాలాముఖి, వరవరరావు, డాక్టర్ సుధామ, ఆకాశవాణి వెంకట్రామయ్య, కాత్యాయనీ విద్మహే, ఓల్గా వంటి ప్రముఖ కవులు, రచయితలు, సాహితీవేత్తల మాటలను మరసం వేదిక ద్వారా వినే భాగ్యం నాకు కలిగింది.

ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో ఆలోచనా ప్రపంచం. ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో సాహిత్య ప్రయాణం. వారి మాటల్లో సాహిత్యం ఉంది... సమాజం ఉంది... చరిత్ర ఉంది... మనిషి ఉన్నాడు.

పుస్తకాల్లో చదివిన మహాకవులను ప్రత్యక్షంగా చూడటం ఒక అనుభూతి అయితే... వారి నోటి నుంచి సాహిత్యం, సమాజం, ప్రజల జీవితం గురించి వినడం మరో విశ్వవిద్యాలయంలో చదివినంత అనుభవం.

మరసం సభలే మా విశ్వవిద్యాలయాలు!

అప్పట్లో మరసం సభకు వెళ్లడం అంటే ఒక కార్యక్రమానికి హాజరవడం మాత్రమే కాదు. అది ఒక పాఠం.

ఒక కవి మాట్లాడితే కవిత్వాన్ని తెలుసుకునేవాళ్లం. ఒక రచయిత మాట్లాడితే సమాజాన్ని మరో కోణంలో చూసేవాళ్లం. ఒక ఉద్యమకారుడు మాట్లాడితే ప్రశ్నించడం నేర్చుకునేవాళ్లం.

ఆ సభలే మాకు తరగతి గదులు... ఆ కవులు, రచయితలే అధ్యాపకులు... సమాజమే పాఠ్యపుస్తకం!

అక్కడ పొందిన జ్ఞానం పరీక్షల్లో మార్కుల కోసం కాదు. జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడింది. అందుకే మరసం నన్ను కేవలం సాహిత్యాభిమానిగా మాత్రమే మిగలనివ్వలేదు. సమాజాన్ని పరిశీలించే మనిషిగా, ప్రశ్నించే జర్నలిస్టుగా ఎదగడానికి తోడ్పడింది.

బాలగోపాల్‌తో నిజనిర్ధారణలు.. పుస్తకాలకు అవతల జీవితం

ఈ సాహిత్య చైతన్యానికి మరో పార్శ్వాన్ని చూపినవి మానవ హక్కుల ఉద్యమకారుడు డాక్టర్ కె. బాలగోపాల్‌తో కలిసి నిజనిర్ధారణలకు వెళ్లిన అనుభవాలు.

ఒక ఘటన గురించి దూరంగా కూర్చుని వినడం వేరు. ఘటన జరిగిన ప్రాంతానికి వెళ్లి బాధితుడి పక్కన కూర్చుని అతడి మాట వినడం వేరు.

ఆ ప్రయాణాల్లో బాధితుల కన్నీళ్లు చూశాను. వారి నిస్సహాయతను చూశాను. న్యాయం కోసం ఎదురుచూస్తున్న కుటుంబాలను చూశాను.

అక్కడ నేర్చుకున్న పాఠం ఒక్కటే—వినిపించినదంతా నిజం కాకపోవచ్చు. నిజాన్ని వెతకాలి. బాధితుడి మాట కూడా వినాలి. ప్రశ్నించాలి.

ఆ అనుభవం నా జర్నలిజానికి మరింత పదును పెట్టింది.

అన్యాయం కళ్లముందు ఉంటే.. మౌనంగా ఉండలేను

నా కళ్లముందు అన్యాయం జరిగితే “మనకెందుకులే” అని వెళ్లిపోవడం నాకు చేతకాదు. అసలు ఏం జరిగిందో తెలుసుకోవాలనిపిస్తుంది. బాధితుడి గొంతు వినిపించాలనిపిస్తుంది.

ఇది జర్నలిజం పుస్తకంలో చదివిన సూత్రం కాదు.

నాన్న నేర్పిన శ్రీశ్రీ అక్షరం... నందిని సిద్ధారెడ్డి, శివారెడ్డి కవిత్వం... మరసం సభల్లో విన్న సాహితీ దిగ్గజాల సందేశాలు... బాలగోపాల్‌తో చూసిన జీవిత సత్యాలు—ఇవన్నీ కలిసే నాలో పెంచిన చైతన్యం.

జర్నలిజం ఇష్టం లేకున్నా.. కాలమే నన్ను కలంతో కట్టిపడేసింది

జర్నలిజమే నా జీవితం అవుతుందని మొదట నేను అనుకోలేదు. కానీ కాలం, పరిస్థితులు నన్ను ఈ దారిలోనే నడిపించాయి.

ఒక వార్త నుంచి మరో వార్తకు... ఒక సమస్య నుంచి మరో సమస్యకు... ఒక బాధితుడి కన్నీటి నుంచి మరో కుటుంబం ఆవేదన వరకు... ప్రయాణిస్తూ చూస్తుండగానే జర్నలిజం నా జీవితంలో భాగమైపోయింది.

ఇప్పుడు వెనక్కి తిరిగి చూస్తే ఒక్కోసారి అనిపిస్తుంది—

నేను జర్నలిజాన్ని ఎంచుకున్నానా? లేక జర్నలిజమే నన్ను ఎంచుకుందా?

ఏది నిజమైనా... నా చేతిలోని కలానికి దిశ చూపింది మాత్రం ఆ సాహిత్య చైతన్యమే.

నన్నే కాదు.. ఎందరో జర్నలిస్టులను తీర్చిదిద్దిన మరసం

మరసం ఇచ్చిన స్ఫూర్తి నా ఒక్కరి కథ కాదు. ఆనాటి సాహిత్య సభలకు వచ్చిన, కవుల మాటలు విన్న, రచయితలతో సంభాషించిన ఎందరో జర్నలిస్టులు సామాజిక స్పృహను పెంచుకున్నారు.

జర్నలిస్టుకు వార్త రాయడం మాత్రమే తెలిస్తే సరిపోదు. ఆ వార్త వెనుక ఉన్న మనిషిని చూడగలగాలి. చరిత్ర తెలియాలి. సమాజం అర్థం కావాలి. బాధితుడి బాధను వినగలగాలి.

ఆ సామాజిక దృష్టిని పెంచడంలో మరసం వంటి సాహిత్య వేదికలు చేసిన సేవను కొలవడం సాధ్యం కాదు.

40 ఏళ్లు గడిచాయి.. ఆ అక్షరాలకు మాత్రం వయసు రాలేదు!

కాలం మారింది. సాహిత్య వేదికలు మారాయి. జర్నలిజం రూపం మారింది. సమాచార ప్రపంచం ఊహించని వేగంతో ముందుకు వెళ్లింది.

కానీ కొన్ని విలువలు మారకూడదు.

అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే అక్షరం మారకూడదు.

ప్రజల పక్షాన నిలిచే కలం ఆగకూడదు.

బాధితుడి కన్నీటికి గొంతునిచ్చే జర్నలిజం మౌనం కాకూడదు.

నేడు నాలుగు దశాబ్దాల మరసం ప్రయాణాన్ని తలుచుకుంటే నా కళ్లముందు ఒక అద్భుతమైన అక్షర ప్రయాణం కనిపిస్తోంది.

నాన్న చేతిలో శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’...

నా చైతన్యంలో డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి...

నా ఆలోచనలకు పదునుపెట్టిన శివారెడ్డి కవిత్వం...

మరసం వేదికపై విన్న సాహితీ ప్రముఖుల సందేశాలు...

నిజాన్వేషణలో బాలగోపాల్...

చివరకు నా చేతిలో ప్రజల కోసం స్పందించే జర్నలిస్టు కలం!

ఈ ప్రయాణాన్ని తలుచుకుంటే గర్వం కాదు... కృతజ్ఞతతో గుండె నిండిపోతుంది.

మరసం నాకు ఒక సంఘం కాదు.. నా జీవితంలో ఒక అధ్యాయం!

డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి నాకు ఒక కవి మాత్రమే కాదు.. నా చైతన్యానికి స్ఫూర్తి!

ఆ మహాకవుల మాటలు జ్ఞాపకాలు మాత్రమే కాదు.. నేటికీ నా కలానికి దిక్సూచి!

అందుకే నా చైతన్యానికి బాటలు వేసిన నాన్నకు, ప్రజా కవిత్వానికి, డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డికి, మరసం వేదికపై సందేశాలు అందించిన సాహితీ దిగ్గజాలకు, నన్ను ప్రశ్నించే జర్నలిస్టుగా తీర్చిదిద్దిన ‘మరసం’కు—జన్మంతా రుణపడి ఉంటాను!

అక్టోబర్ 2న హైదరాబాద్‌లో 40 వసంతాల మహాసభ

నాలుగు దశాబ్దాల అక్షర ప్రస్థానాన్ని స్మరించుకుంటూ అక్టోబర్ 2న హైదరాబాద్ బషీర్‌బాగ్ ప్రెస్‌క్లబ్‌లో నిర్వహించనున్న మంజీర రచయితల సంఘం 40 వసంతాల మహాసభలు విజయవంతం కావాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

నలభై ఏళ్ల క్రితం వెలిగిన ఆ అక్షర దీపం మరెన్నో తరాలకు వెలుగునివ్వాలి. కొత్త కవులను, రచయితలను, జర్నలిస్టులను ప్రశ్నించే గొంతులుగా తీర్చిదిద్దాలి. ప్రజల బతుకులకు అద్దం పట్టే అక్షరం మరింత బలంగా ముందుకు సాగాలి.

మంజీర ప్రవహించినంత కాలం...

ప్రజల గుండెల్లో ప్రశ్న ఉన్నంత కాలం...

‘మరసం’ అక్షర ప్రస్థానం కొనసాగుతూనే ఉండాలి!

@k balu senior journalist@k balu senior journalist

మంజీరా రచయితల సంఘం 40 ఏళ్ల ప్రస్థానం - షేక్ బాబా

 మంజీరా రచయితల సంఘం 40 ఏళ్ల ప్రస్థానం

అక్షరాన్ని ఆయుధంగా చేసుకుని... ప్రజా చైతన్యానికి బాటలు వేసిన నాలుగు దశాబ్దాల సాహిత్య ప్రయాణం

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో కొన్ని సంస్థలు కేవలం సాహిత్య కార్యకలాపాలకే పరిమితం కాకుండా, సమాజ పరిణామాలను నిశితంగా గమనిస్తూ ప్రజల పక్షాన నిలిచి తమదైన ముద్రను వేస్తాయి. అలాంటి సంస్థల్లో మంజీరా రచయితల సంఘం – మరసం ఒకటి.

ఒక ప్రాంతీయ సాహిత్య వేదికగా ప్రారంభమైన ఈ సంస్థ నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో కవిత్వం, కథ, పాట, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సామాజిక చైతన్యం, తెలంగాణ అస్తిత్వ ఉద్యమం వంటి అనేక రంగాలతో మమేకమైంది. రచయితలను ఒక వేదికపైకి తీసుకురావడమే కాకుండా, సాహిత్యాన్ని ప్రజల జీవితాలతో అనుసంధానం చేస్తూ తన ప్రత్యేకమైన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించింది.

1986 జూలై 20న సిద్దిపేట కేంద్రంగా ప్రారంభమైన మంజీరా రచయితల సంఘం 2026 నాటికి 40 ఏళ్ల ప్రస్థానాన్ని పూర్తి చేసుకుంటోంది. ఈ నాలుగు దశాబ్దాలు సంస్థకే కాదు, తెలంగాణ సాహిత్య, సాంస్కృతిక చరిత్రలోనూ ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం.

ఒక ఆలోచన నుంచి ఒక ఉద్యమంగా...

1980ల నాటి ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా సాహిత్య పరిస్థితులను పరిశీలిస్తే, రచయితలు, కవులు తమ సృజనను వ్యక్తీకరించేందుకు ఒక సమగ్ర వేదిక అవసరం కనిపించింది. సాహిత్యాన్ని సమాజంతో అనుసంధానం చేయాలి, కొత్త రచయితలకు అవకాశాలు కల్పించాలి, ప్రజా సమస్యలపై రచయితలు స్పందించాలి అనే ఆలోచనల నేపథ్యంలో మంజీరా రచయితల సంఘం ఏర్పడింది.

1986 జూలై 20న సిద్దిపేటలో ఈ సంస్థకు శ్రీకారం చుట్టబడింది. డా. నందిని సిధారెడ్డి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా, కె. అంజయ్య కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ప్రముఖ కవి డా. సి. నారాయణరెడ్డి చేతుల మీదుగా సంస్థ ప్రారంభం కావడం దాని ప్రారంభ దశలోనే సాహిత్యరంగంలో పొందిన గుర్తింపును తెలియజేస్తుంది.

సంస్థకు “మంజీరా” అనే పేరు పెట్టడం కూడా ప్రతీకాత్మకమే. మంజీరా నది ఎలా నిరంతరం ప్రవహిస్తూ అనేక ప్రాంతాలకు జీవనాధారంగా నిలుస్తుందో, సాహిత్యం కూడా సమాజంలో నిరంతర ప్రవాహంలా కొనసాగుతూ ప్రజల జీవితాలను ప్రభావితం చేయాలనే భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.

సాహిత్యం ప్రజల మధ్యకు...

మంజీరా రచయితల సంఘం ప్రారంభం నుంచే సాహిత్యాన్ని కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం చేయకూడదనే దృక్పథంతో పనిచేసింది.

రచయిత సమాజం నుంచి వేరుగా ఉండలేడు. ప్రజల జీవితాల్లో చోటుచేసుకునే మార్పులు, సమస్యలు, సంఘర్షణలు, ఆశలు, ఆకాంక్షలు రచయితను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఆ అనుభవాలు సాహిత్య రూపంలో తిరిగి సమాజానికి చేరాలి అనే భావనతో మరసం అనేక కార్యక్రమాలను చేపట్టింది.

కవితా సమావేశాలు, సాహిత్య చర్చలు, కవి సాయంత్రాలు, పుస్తకావిష్కరణలు, మైత్రి సమావేశాలు వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా రచయితలు, పాఠకులు, సాహిత్యాభిమానులను ఒకచోట చేర్చింది.

అంతేకాదు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సాహిత్యాన్ని, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను తీసుకెళ్లే ప్రయత్నం చేసింది. దీంతో సాహిత్యం పట్టణాలు, సభా వేదికలకే పరిమితం కాకుండా సాధారణ ప్రజల జీవితాలతో మమేకమైంది.

ప్రజా ఉద్యమాలతో మమేకమైన అక్షరం

మరసం ప్రస్థానంలో సామాజిక చైతన్య కార్యక్రమాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

సంపూర్ణ మధ్యనిషేధ ఉద్యమం, గుట్కా వ్యతిరేక చైతన్యం, మహిళా చైతన్యం, దళిత చైతన్యం వంటి అనేక అంశాలపై సంస్థ తన సాహిత్య, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల ద్వారా ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించే ప్రయత్నం చేసింది.

సుమారు 50 గ్రామాల్లో సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు నిర్వహించినట్లు సంస్థ చరిత్రలో పేర్కొనబడింది.

ఇది మరసం ప్రత్యేకతను తెలియజేసే అంశం.

ఎందుకంటే ఒకవైపు కవిత్వం, కథ, పుస్తకాలు వంటి సాహిత్య ప్రక్రియలను ప్రోత్సహిస్తూనే, మరోవైపు సమాజంలో ఉన్న సమస్యలపై ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగించడానికి సాంస్కృతిక రూపాలను వినియోగించింది.

అక్షరానికి ప్రజల గొంతును జోడించింది.

పాటకు సామాజిక సందేశాన్ని జోడించింది.

కవిత్వానికి ప్రశ్నించే స్వభావాన్ని జోడించింది.

తెలంగాణ అస్తిత్వం – సాహిత్య స్పందన

తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమం ఉధృతమైన కాలంలో తెలంగాణ అస్తిత్వం, భాష, సంస్కృతి, చరిత్ర, జీవన విధానం వంటి అంశాలు విస్తృతమైన చర్చకు వచ్చాయి.

ఈ పరిణామాల్లో తెలంగాణ సాహిత్యం కీలక పాత్ర పోషించింది.

తెలంగాణ భాషలోని ప్రత్యేకత...

పల్లె జీవితం...

కూలీలు, రైతుల అనుభవాలు...

బతుకమ్మ, బోనాలు వంటి సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలు...

తెలంగాణ చరిత్ర...

ప్రాంతీయ అసమానతలు...

ఇవన్నీ కవిత్వం, పాట, కథ, వ్యాసాల రూపంలో వ్యక్తమయ్యాయి.

మంజీరా రచయితల సంఘం కూడా ఈ సాహిత్య చైతన్య ప్రక్రియలో తన వంతు పాత్ర పోషించింది.

తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి సాహిత్య రంగం నుంచి వచ్చిన మద్దతు విస్తృతమైనది. ఈ నేపథ్యంలో రచయితలు, కవులు, గాయకులు, సాంస్కృతిక కార్యకర్తలను ఒక వేదికపైకి తీసుకురావడంలో మరసం కీలకంగా వ్యవహరించింది.

తెలంగాణ సాహిత్య చైతన్యానికి విస్తృత వేదికగా తెలంగాణ రచయితల వేదిక ఏర్పాటులో కూడా సంస్థ పాత్ర ప్రస్తావించదగినది.

పుస్తకాలు – నాలుగు దశాబ్దాల అక్షర జ్ఞాపకాలు

ఏ సాహిత్య సంస్థ చరిత్రను పరిశీలించినా దాని ప్రచురణలు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారాలు.

మరసం నాలుగు దశాబ్దాల ప్రయాణంలో 40కి పైగా పుస్తకాలను ప్రచురించినట్లు సంస్థ వివరాలు చెబుతున్నాయి.

వీటిలో కవితా సంకలనాలు, పాటల సంకలనాలు, కథా సంకలనాలు, చారిత్రక రచనలు, సామాజిక అంశాలపై రచనలు వంటి అనేక ప్రక్రియలు ఉన్నాయి.

“మొగులైంది” ప్రపంచీకరణ ప్రభావాలపై నిరసన స్వరాన్ని ప్రతిబింబించిన కవితా సంకలనంగా నిలిచింది.

“ఎడుపాయలు” తెలంగాణ కవిత్వానికి సంబంధించిన సంకలనంగా ప్రాధాన్యత పొందింది.

“తెలంగాణ” తెలంగాణ ఉద్యమ పాటలను ఒకచోట చేర్చిన సంకలనంగా నిలిచింది.

“మెతుకు కథలు” మెదక్ ప్రాంత కథా సాహిత్యాన్ని పాఠకులకు పరిచయం చేసింది.

“ప్రజల మనిషి వట్టికోట” వంటి రచనలు తెలంగాణ సాహిత్య, సామాజిక చరిత్రలో ముఖ్యమైన వ్యక్తులపై అధ్యయనానికి దోహదపడ్డాయి.

అలాగే “పాటల యాది”, “సెలవింక”, “భైరాన్‌పల్లి పోరాట చరిత్ర”, “తెలంగాణలో శాతవాహనులు”, “ఆధునిక వ్యవసాయానికి ఆవలి వైపు” వంటి పలు రచనలు కూడా సంస్థ ప్రచురణలలో భాగమయ్యాయి.

ఈ పుస్తకాలు కేవలం ప్రచురణలు కాదు.

ఒక కాలాన్ని నమోదు చేసిన అక్షర పత్రాలు.

ఒక ప్రాంతపు సామాజిక అనుభవాలను భవిష్యత్ తరాలకు అందించే సాహిత్య వారసత్వం.

కొత్త తరానికి వేదిక

మరసం నాలుగు దశాబ్దాల ప్రస్థానంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం కొత్త రచయితలను ప్రోత్సహించడం.

సాహిత్యంలో ఇప్పటికే గుర్తింపు పొందిన రచయితలతో పాటు, కొత్తగా రాస్తున్న కవులు, కథకులు, పాటల రచయితలు, యువ సాహితీవేత్తలకు కూడా వేదిక కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని సంస్థ గుర్తించింది.

కవి సాయంత్రాలు, సాహిత్య సమావేశాలు, చర్చా కార్యక్రమాలు, కార్యశాలలు వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా కొత్త తరాన్ని సాహిత్యంతో అనుసంధానం చేసే ప్రయత్నం కొనసాగింది.

ఒక కొత్త రచయితకు పుస్తకం ప్రచురించడం కంటే ముందుగా అవసరమయ్యేది ఒక వేదిక.

తన రచనను వినిపించే అవకాశం.

తన ఆలోచనను చర్చించే అవకాశం.

తనకంటే ముందున్న రచయితల నుంచి నేర్చుకునే అవకాశం.

అలాంటి సాహిత్య వాతావరణాన్ని కల్పించడంలో మరసం తనదైన పాత్ర పోషించింది.

కాలంతో పాటు మారిన మరసం

1986లో సంస్థ ప్రారంభమైనప్పుడు డిజిటల్ మీడియా లేదు.

సోషల్ మీడియా లేదు.

YouTube లేదు.

స్మార్ట్‌ఫోన్ లేదు.

సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు చేరవేయడానికి ప్రధానంగా పుస్తకాలు, పత్రికలు, సభలు, ఆడియో కార్యక్రమాలు వంటి మార్గాలే ఉండేవి.

కానీ కాలం మారింది.

సాంకేతికత మారింది.

మరసం కూడా కొత్త మాధ్యమాలను స్వీకరించింది.

“శివారెడ్డి కవిత”, “జలపాతాలు”, “నాగేటి సాల్లల్ల” వంటి ఆడియో కార్యక్రమాలతో పాటు “కవిదృశ్యం” వంటి వీడియో ప్రయత్నాలు సాహిత్యాన్ని కొత్త రూపాల్లో ప్రజలకు అందించే ప్రయత్నాలకు ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.

నేడు డిజిటల్ మాధ్యమాలు సాహిత్య ప్రచారంలో కీలకంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో మరసం కూడా తన కార్యకలాపాలను డిజిటల్ ప్రపంచానికి అనుసంధానిస్తోంది.

40 ఏళ్ల ప్రస్థానం – ఒక సంస్థకే కాదు, ఒక సాహిత్య తరానికి చెందిన చరిత్ర

మంజీరా రచయితల సంఘం 40 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఒక సంస్థ చరిత్రగా మాత్రమే చూడటం సరైంది కాదు.

ఇది ఒక సాహిత్య తరానికి చెందిన చరిత్ర.

ఒక ప్రాంతపు సామాజిక పరిణామాల చరిత్ర.

తెలంగాణ సాంస్కృతిక చైతన్య చరిత్రలో ఒక భాగం.

ఈ నాలుగు దశాబ్దాల్లో ఎన్నో తరాల రచయితలు ఈ వేదికతో అనుబంధమయ్యారు.

ఎన్నో కవితలు పుట్టాయి.

ఎన్నో పాటలు ప్రజల్లోకి వెళ్లాయి.

ఎన్నో పుస్తకాలు వెలువడ్డాయి.

ఎన్నో చర్చలు జరిగాయి.

ఎన్నో కొత్త రచయితలు పరిచయమయ్యారు.

ఎన్నో సామాజిక సమస్యలు సాహిత్య చర్చకు వచ్చాయి.

ఈ సమష్టి కృషే మరసం 40 ఏళ్ల ప్రస్థానానికి అసలు బలం.

40 ఏళ్ల తర్వాత... ఇక ముందుకు?

నలభై సంవత్సరాల ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకోవడం ఒక గొప్ప మైలురాయి.

కానీ అదే సమయంలో అది కొత్త బాధ్యతలను కూడా ముందుకు తెస్తుంది.

ప్రస్తుత తరం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు భిన్నంగా ఉన్నాయి.

సాంకేతికత వేగంగా మారుతోంది.

చదవడం, రాయడం, ప్రచురించడం వంటి సాహిత్య ప్రక్రియలు కొత్త రూపాలను సంతరించుకుంటున్నాయి.

యువతలో సాహిత్య ఆసక్తిని పెంచడం...

తెలుగు భాషను డిజిటల్ ప్రపంచంలో మరింత బలోపేతం చేయడం...

కొత్త రచయితలకు శిక్షణ, ప్రోత్సాహం అందించడం...

పాత సాహిత్యాన్ని డిజిటలైజ్ చేసి భవిష్యత్ తరాలకు అందించడం...

తెలంగాణ ప్రాంతీయ చరిత్ర, సంస్కృతి, జానపద సంపదను నమోదు చేయడం...

సాహిత్యాన్ని ప్రజల జీవితాలతో మరింతగా అనుసంధానం చేయడం...

ఇవన్నీ రాబోయే కాలంలో మరసం ముందుకు తీసుకెళ్లాల్సిన ముఖ్యమైన అంశాలుగా నిలుస్తాయి.

మంజీరా ప్రవాహం కొనసాగాలి...

నలభై ఏళ్ల క్రితం సిద్దిపేటలో ప్రారంభమైన ఒక సాహిత్య ప్రయాణం...

నేడు నాలుగు దశాబ్దాల చరిత్రగా మారింది.

ఆ ప్రయాణంలో విజయాలు ఉన్నాయి.

విమర్శలు ఉండవచ్చు.

మార్పులు ఉన్నాయి.

తరాల మార్పు ఉంది.

మాధ్యమాల మార్పు ఉంది.

కానీ ఒక విషయం మాత్రం నిరంతరం కొనసాగింది.

అక్షరంపై నమ్మకం.

సాహిత్యం సమాజాన్ని ప్రభావితం చేయగలదనే విశ్వాసం.

రచయిత ప్రజల పక్షాన నిలబడగలడనే నమ్మకం.

కవిత్వం ప్రశ్నించగలదనే ధైర్యం.

పాట ప్రజలను కదిలించగలదనే విశ్వాసం.

అందుకే...

మంజీరా రచయితల సంఘం 40 ఏళ్ల ప్రస్థానం ఒక ముగింపు కాదు.

ఇది మరో కొత్త అధ్యాయానికి ఆరంభం.

గత నాలుగు దశాబ్దాల అనుభవాన్ని వెంట తీసుకుని...

కొత్త తరాన్ని కలుపుకుని...

కొత్త మాధ్యమాలను స్వీకరించి...

కొత్త ఆలోచనలకు వేదికగా మారుతూ...

మరసం మరింత ముందుకు సాగాల్సిన సమయం ఇది.

మంజీరా నది ప్రవాహం ఆగదు.

అలాగే...

మంజీరా రచయితల సంఘం అక్షర ప్రవాహం కూడా ఆగకూడదు.

అక్షరం ప్రజల గొంతుకగా నిలవాలి.

సాహిత్యం సమాజానికి అద్దంగా ఉండాలి.

కొత్త తరానికి స్ఫూర్తిగా నిలవాలి.

తెలుగు భాషకు బలమైన భవిష్యత్తును నిర్మించాలి.

మంజీరా రచయితల సంఘం 40 ఏళ్ల సాహిత్య ప్రస్థానానికి హృదయపూర్వక అభినందనలు.

1986 – 2026

నాలుగు దశాబ్దాల అక్షర ప్రయాణం...

మరింత ముందుకు సాగే మంజీరా సాహిత్య ప్రవాహం.

....మీతోపాటు ప్రయాణం చేసిన,చేస్తున్న మీ మిత్రుడు షేక్ బాబా, తెలంగాణ ఉద్యమ గాయకులు.9550463020.

40 ఏళ్ల సభలు (మంజీరా రచయితల సంఘం)

 

26-09-2026

మూడు తరాల మాదిగ జీవన గాథకు అద్దం పట్టిన ‘లంద’ నవల

 మూడు తరాల మాదిగ జీవన గాథకు అద్దం పట్టిన ‘లంద’ నవల

రవీంద్రభారతిలో ఘనంగా ఆవిష్కరణ

 తెలంగాణ సుప్రసిద్ధ కవి, రచయిత డాక్టర్ పొన్నాల బాలయ్య రచించిన ‘లంద’ నవల మాదిగ సమాజపు మూడు తరాల జీవనగాథను, వారి వృత్తి సంస్కృతిని, ఆత్మగౌరవ పోరాటాన్ని అద్భుతంగా ప్రతిబింబించిన రచనగా పలువురు సాహితీవేత్తలు కొనియాడారు. హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్రభారతి మినీ హాలులో జరిగిన సభలో నవలను ప్రముఖ సాహితీవేత్త ఆచార్య కాసిం ఆవిష్కరించారు. సభకు ప్రముఖ సాహితీవేత్త కె. రంగాచార్య అధ్యక్షత వహించారు.

ఆవిష్కరణ అనంతరం మాట్లాడిన ఆచార్య కాసిం, లంద నవల మాదిగల జీవద్భాషకు సజీవ దస్తావేజుగా నిలుస్తుందని అన్నారు. ప్రాణాలతో ముడిపడిన అనుభవాలు, సామాజిక వైరుధ్యాలు, జీవన విషాదాలు, విలాపాలు, పోరాటాలు, ఆత్మగౌరవ ఆకాంక్షలను రచయిత అత్యంత సహజంగా చిత్రించారని పేర్కొన్నారు. నవల అంతా మాదిగలు మాట్లాడే జీవద్భాషలో సాగడం దాని ప్రత్యేకత అని అన్నారు.

ప్రముఖ కవి నందిని సిధారెడ్డి మాట్లాడుతూ, తన చుట్టూ ఉన్న మాదిగ సమాజ జీవితాన్ని ఈ పుస్తకం ద్వారా మరింత దగ్గరగా అనుభవించానని తెలిపారు. నవల చదువుతున్నప్పుడు కొన్ని సందర్భాల్లో ఆనందం కలిగిందని, మరికొన్ని సందర్భాల్లో బాధకు గురిచేసిందని చెప్పారు. ఆ సంస్కృతి, ఆ జీవన విధానానికి తన హృదయపూర్వక అభినందనలు తెలియజేస్తున్నానని పేర్కొన్నారు.

ప్రముఖ కవి, విమర్శకుడు గుంటూరు లక్ష్మీనరసయ్య మాట్లాడుతూ, “లంద” అనేది కేవలం తోలు వృత్తికి సంబంధించిన పదం మాత్రమే కాదని, అనేక కులాలు, వృత్తులు, సామాజిక సంబంధాలను కలిపే ఉత్పత్తి కేంద్రంగా పనిచేసిందని వివరించారు. డక్కలి, చిందు, మాస్తీ, నులకచందయ్య వంటి ఉపకులాల చరిత్రను, మాదిగ సమాజంతో వారి అనుబంధాన్ని రచయిత చారిత్రక దృష్టితో నమోదు చేశారని చెప్పారు. మానవ సంబంధాలను, మాదిగ సామాజిక సంబంధాలను, బహుజన తాత్వికతను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ నవల దోహదపడుతుందని అభిప్రాయపడ్డారు.

ప్రముఖ కవి దేశపతి శ్రీనివాస్ మాట్లాడుతూ, ఈ నవల ఆరేపల్లి గ్రామ జీవితం నుంచి ప్రారంభమై ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, బొంబాయి అనుభవాల గుండా తిరిగి గ్రామీణ జీవితంలోకి ప్రవేశిస్తుందని చెప్పారు. కుల వివక్షను ఎదుర్కొంటూ అంబేద్కర్ భావజాలంతో ఆత్మగౌరవ పోరాటం సాగించిన బొందయ్య జీవితం నవలకు ప్రధాన బలమని పేర్కొన్నారు. అంబేద్కర్ విగ్రహ ఆవిష్కరణ, బీఫ్ ఫెస్టివల్ నిర్వహణ వంటి సంఘటనలు దళిత స్వాభిమాన చైతన్యానికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయని అన్నారు.

ప్రముఖ రచయిత పసునూరి రవీందర్ మాట్లాడుతూ, మాదిగల జీవితం కేవలం వృత్తి ఆధారిత జీవితం కాదని, అది ఉద్యమాలతో, సామాజిక మార్పులతో ముడిపడిన చారిత్రక ప్రయాణమని చెప్పారు. ఈ నవల మాదిగల భాగస్వామ్యాన్ని, వారి సామాజిక చైతన్యాన్ని, ఉద్యమ స్ఫూర్తిని సమగ్రంగా నమోదు చేసిందని అభిప్రాయపడ్డారు.

ప్రముఖ కవయిత్రి జూపాక సుభద్ర మాట్లాడుతూ, మూలవాసి సంస్కృతి, మాతృస్వామ్య ఆనవాళ్లు, జాంబవంతుని వారసత్వ భావనలను రచయిత చక్కగా చిత్రించారని అన్నారు. కుటుంబ వ్యవస్థలో స్త్రీల పాత్ర, వారి శ్రమ, తాళ్లు పట్టడం, తలుగులు వేయడం వంటి సంప్రదాయ కార్యక్రమాల ద్వారా మహిళల ప్రాధాన్యతను నవల స్పష్టంగా ప్రతిబింబించిందని పేర్కొన్నారు.

ప్రముఖ ప్రజాకవి తైదల అంజయ్య మాట్లాడుతూ, మాదిగల శ్రమ, వారి సామాజిక ఉనికి, జీవన విలువలను సాహిత్య రూపంలో భద్రపరచిన రచనగా లంద నిలిచిపోతుందని అన్నారు. అట్టడుగు వర్గాల జీవితం ప్రధాన స్రవంతి సాహిత్యంలో అరుదుగా కనిపించే సమయంలో ఈ నవల ఒక చారిత్రక అవసరాన్ని తీర్చిందని పేర్కొన్నారు.

మంజీరా రచయితల సంఘం తరఫున మాట్లాడిన డాక్టర్ సిద్దెంకి యాదగిరి, లంద నవలను మాదిగ సౌందర్యాత్మకతను ప్రతిబింబించిన విశిష్ట రచనగా అభివర్ణించారు. మూడు తరాల మాదిగ జీవితాన్ని, వారి వృత్తి సంస్కృతిని, చరిత్రను, ఆత్మగౌరవ ఉద్యమాలను సమన్వయం చేసిన ఈ నవల సమకాలీన తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంటుందని అన్నారు. మంజీరా రచయితల సంఘం నుంచి వెలువడిన ఈ రచన మాదిగ జీవన ప్రపంచాన్ని సాహిత్య చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిపే కృతిగా భావిస్తున్నామని కె. రంగాచార్య 

అధ్యక్షోపన్యాసంలో కె. రంగాచార్య మాట్లాడుతూ, సమాజ అంచుల్లో ఉన్న ప్రజల జీవితాలను సాహిత్య కేంద్రంగా తీసుకురావడం గొప్ప సాహిత్య బాధ్యత అని అన్నారు. లంద నవల ఆ బాధ్యతను విజయవంతంగా నిర్వర్తించిందని పేర్కొన్నారు. మాదిగల జీవితం, సంస్కృతి, పోరాటాలను భవిష్యత్ తరాలకు అందించే విలువైన సామాజిక పత్రంగా ఈ నవల నిలుస్తుందని అభిప్రాయపడ్డారు.

సాహితీవేత్తలు, రచయితలు, పరిశోధకులు, విద్యార్థులు, దళిత ఉద్యమ కార్యకర్తలు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొన్న ఈ సభలో లంద నవల తెలుగు దళిత సాహిత్యంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలుస్తుందని వక్తలు ఏకగ్రీవంగా పేర్కొన్నారు. మూడు తరాల మాదిగ జీవన గాథను చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక కోణాల్లో ఆవిష్కరించిన ఈ రచన తెలుగు నవలా సాహిత్యానికి ఒక విలువైన సంపదగా నిలుస్తుందని అభిప్రాయపడ్డారు.

మంజీరా రచయితల సంఘం ప్రచురించిన ఈ ‘లంద’ నవల మాదిగ సమాజ జీవితం, వృత్తి సంస్కృతి, సామాజిక చరిత్ర, ఆత్మగౌరవ ఉద్యమాలను సమగ్రంగా నమోదు చేసిన అరుదైన సాహిత్య కృతిగా వక్తలు అభివర్ణించారు. మూడు తరాల మాదిగ జీవన అనుభవాలను చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక కోణాల్లో ఆవిష్కరించిన ఈ నవల రాబోయే రోజుల్లో పరిశోధకులకు ప్రామాణిక ఆధార గ్రంథంగా నిలిచే అవకాశముందని పేర్కొన్నారు. మంజీరా రచయితల సంఘం వెలువరించిన ఈ రచన మాదిగ జీవితాన్ని మాత్రమే కాకుండా తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాల దళిత సమాజాల జీవన తాత్వికతను, సంప్రదాయాలను, పోరాట చరిత్రను సాహిత్య రూపంలో భద్రపరిచిన విశిష్ట నవలగా నిలుస్తుందని కొనియాడారు. భవిష్యత్తులో ఇది తెలుగు దళిత సాహిత్యంలో ఒక ప్రామాణిక చారిత్రక-పరిశోధనాత్మక నవలగా గుర్తింపు పొందడమే కాకుండా, మాదిగ సమాజ చరిత్రను అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు ముఖ్య ఆధార గ్రంథంగా నిలుస్తుందని సభలో పలువురు వక్తలు అభిప్రాయపడ్డారు.

ఈ సందర్భంగా పర్స్పెక్టివ్ పబ్లికేషన్స్ అధినేత ఆర్.కే. (ఆర్కే) డాక్టర్ పొన్నాల బాలయ్యను అభినందించారు. మాదిగ సమాజపు చరిత్ర, సంస్కృతి, జీవన పోరాటాలను మూడు తరాల నేపథ్యంతో సాహిత్య రూపంలో ఆవిష్కరించడం గొప్ప సాహిత్య కృషిగా పేర్కొన్నారు. దళిత జీవితాన్ని లోతుగా ప్రతిబింబించిన ‘లంద’ నవల సమకాలీన తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్ట స్థానం సంపాదించుకుంటుందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. రచయితకు, మంజీరా రచయితల సంఘానికి, నవల ప్రచురణకు సహకరించిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఆయన అభినందనలు తెలియజేశారు.

మంజీర కవి పప్పుల రాజిరెడ్డి గారికి కాళోజి పురస్కారం

తెలంగాణ రచయితల సంఘం కరీంనగర్ జిల్లా శాఖ వారు అందించే ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారం 

ప్రజా కవి కాళోజి పురస్కారాన్ని 2025 కు గాను మంజీరా రచయితల సంఘం  ప్రముఖ కవి పప్పుల రాజి రెడ్డి గారికి అందించడం పట్ల మంజీరా రచయితల సంఘ సభ్యులందరూ అభినందన వ్యక్తం చేశారు. 

జయహో పప్పుల రాజిరెడ్డి గారు 

జయహో పప్పుల రాజిరెడ్డి కవిత్వం 

*అక్షరాలతో నిప్పులు కురిపించిన పప్పుల రాజిరెడ్డి*

   - ఎ. గజేందర్ రెడ్డి

తెలంగాణ జీవితమంతటినీ నిలువెత్తుగా నింపుకున్న, తెలంగాణ తెలంగాణ భాషను శ్వాసగా నిలుపు కున్న, వ్యవస్థపై ధిక్కార స్వరాన్ని వినిపించిన కాళోజీ నారాయణరావు పేరిట ఇచ్చే అవార్డును కొత్త అనిల్ నేతృత్వంలోని తెలంగాణ రచయితల సంఘం కరీంనగర్ జిల్లా శాఖ తేది. 25.12.2025న పప్పుల రాజిరెడ్డికిచ్చి గౌరవించింది. కాళోజీ అవార్డుకు అర్హత పొందిన పప్పుల రాజిరెడ్డి కవిత్వంలోని గొప్పతనమే మిటో పరిశీలిద్దాం.

"సంకెళ్లను ఛేదించే ప్రతిఘటనా పిడికిళ్ల నినాదం మా కవిత్వం 

తెలంగాణ పల్లెల కల్లోల హృదయం మా కవిత్వం

అడవులు మా కవిత్వం 

ఆయుధాలు మా కవిత్వం 

ప్రజలు మా కవిత్వం

ప్రజావీరులు మా కవిత్వం." ఇదీ రాజిరెడ్డి కవిత్వ వరుస. 

"నా అక్ష రాల గొంతును నులిమేసినా

నా పాటల చరణాల్ని తెగ్గొట్టినా

నా పిడికిళ్ల కాంతిని నియంత్రించినా

నా పదచిత్రాల కళ్లు పెరికేసినా 

వాటిని పునర్నిర్మిస్తుం టాను". ఇదీ ఆయన ఆత్మవిశ్వాసం. 

తలలో నాలుకైన పాట 

గ్రామాల మీంచి గూడేల మీంచి

పొలాల మీంచి

కలాల మీంచి

మట్టి మీంచి పారుతుంది

పాట చావదు

నాగేటి చాలై నవ్వుతుంది. ఇదీ ఆయన ధీమా.

 "మట్టి గర్భంలోంచి మంకెన పూమొక్కలా దూసుకొస్తాను 

వ్యవస్థ గుండెలదిరేలా కల్లోల కెరటమవుతాను 

సాగర సంగీత మేళంలో రేలపాట పాడుతాను". ఇదీ ఆయన తీరు. 

ఇతడు ఉప్పెనై ఉరుమై మేఘమై మెరుపై అడివై ఆయుధమై ఏరై తల్లి వేరై నరసరాన ప్రవహించే రుధిరమై ఆ ప్రవాహంలో తేలిపోతాడు. ఇతని కవిత్వంలో ఖడ్గ హృదయంతో కరచాలనం చేస్తుంది. పక్షులు కువకువలతో స్వరచాలనం చేస్తాయి. చెమట నదుల హృదయాలు జీవనో త్సాహంతో ఉరకలెత్తుతాయి.

పాలు కారాల్సిన బుగ్గలు గొర్లు కాస్తూ బతుకు గొంగడి బుజానేసుకొని చెట్టూ పుట్టతో చెలిమి చేస్తుంటే, బలపాలు పట్టాల్సిన చేతులు బరిగె పట్టి పశువులను కాస్తుంటే తల్లడిల్లుతాడు. 

"మీ లేలేత శరీరాల కాయ కష్టాన్ని నిస్సిగ్గుగా దోచేస్తూ 

మీ కలల తలకాయల్ని తప్పదీస్తున్న ఈ పాపిష్టిలోకం క్షమార్హం కాదు" అని ఆగ్రహిస్తాడు.

పద్నాలుగేళ్లయినా నిండని పనిమని షి ఇరవై గజాల బావిలోంచి కష్టాన్ని తోడి బకెట్లలో నింపుతుంటే, అంట్లగిన్నెల సంగీతంతో బతుకు పాట నేరుస్తుంటే చూడలేక, ఆమె ఆలోచన ఎదగాలని, జీవన మూల్యాల మొగ్గ విచ్చుకోవాలని కోరుకుంటా డు. 

అణచి వేయబడుతున్న స్త్రీలనుద్దేశించి "కష్టాల ముళ్ల కిరీటాన్ని ఇంకెంతకాలం భరిస్తావు? 

అడ్డుగో డల్ని బద్దలు చేయి

స్వేచ్ఛా గాలుల జయకేతనం

ఎగురవేయి" అని సాహసాన్ని నూరిపోస్తాడు. ఇల్లు గుల్ల చేస్తున్న, కుటుంబాలను ఛిద్రం చేస్తున్న మద్యం మహమ్మారి గురించి రాస్తూ 

"మత్తు స్పర్శ లేని జగత్తు కోసం మనమంతా ఒకటవుదాం 

 బీడువడ్డ జీవితాల్లో వసంతాన్ని మొలిపిద్దాం" అని ఉద్బోధి స్తాడు.

 "అభ్యర్థి ఏ పార్టీవాడని కాదు ఏపాటివాడో చూడు" అన్నాడు కాళోజీ. అదే బాటలో “ఓటు వేసే ముందు నిజా నిజాలు తెల్సుకొని ఓ నిర్ణయానికి రావాల్సింది మనమే 

ఈ రాజ్యం మనది హక్కులు మనవి నిర్ణయాధికారం కూడా మనదే" అని ఎరుక పరుస్తాడు రాజిరెడ్డి. మగవాళ్లను గుడ్డిగా నమ్మి, ప్రేమ పేరుతో మోసపోయే ఆడవాళ్ల నుద్దేశించి 

"కత్తి లేకుండా, 

రక్తం అంటకుండా 

హంతకుడు విసిరిన యమపాశం ప్రేమ 

గాలానికి ఎర అయ్యావా 

వాని కామాగ్నికి సమిధవౌతావు" అని హెచ్చరిస్తాడు.

1980-90 దశకంలో కలం పట్టిన కవులు కొందరు అడవిబాట పట్టిన మనుషుల గురించి రాశారు. రాసిన వాళ్లలో రాజిరెడ్డి ఒకడు. ఈయన అందులోని సాధక బాధకాలనూ రాశాడు. "అడవిబాట పట్టిన వాడేమంటాడు? చెట్లల్ల కెందుకురా అంటే చెట్లే నిజాయితీ మెట్లంటాడు.

 అడివైనా వెందుకురా అంటే అడివే నా అమ్మంటాడు అడివంత పచ్చగా స్వేచ్ఛగా బతకటమే బతుకంటాడు" నిజమే కావచ్చు. కానీ వాళ్ల ఆశయం నెరవేరుతున్నదా? సమాజంలో అవినీతి అక్రమాలు అరాచకాలు తగ్గాయా? అలా కానప్పుడు నిరర్ధక త్యాగాలెందుకు? కొందరిని చంపడమెందుకు? చావడమెందుకు? వాళ్లను కన్నవాళ్ల కడుపు కోత ఎవరు తీరుస్తారు? 

"కొడుకా! మా ముద్దుల బంగారు కొండా! 

నువ్వు లేవని ఏడ్వాలా? 

బతుకీదలేక చావాలా? 

చేతకాని ఈ ముసలి పీనుగలను ఉద్దరిస్తావనుకున్నాం. 

కలో గంజో తెచ్చి కంచానశ పెడతావనుకున్నాం.

మా కళ్లముందు పిల్లాపాపల్తో సుఖంగా ఉంటావనుకున్నాం.

మా బతుకెట్ల గడవా లిరా! 

మాకు పొద్దెట్ల పోవాలిరా? 

నువ్వే చెప్పాలిరా" అని ఏడ్చేవాళ్లను ఎవరు ఓదారుస్తారు? 'వరదగూడు' కవితా సంపుటంలో ఆవేశంలో అక్షరాలతో నిప్పులు కురిపించిన పప్పుల రాజిరెడ్డి ఆనవాలు, గంగాళం కవితా సంపుటులలో ఆలోచనకు ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. పాఠకులనూ ఆలోచనలో పడేశాడు. వర్తమాన పరిస్థితిని పరిశీలించాడు. మనుషుల తీరుతెన్నుల్ని గమనించాడు.

మనం మనుషులమేనా? మనుషులుగా మనగల్గుతు న్నామా? మనమెటు పోతున్నాం? మన తరమేమవుతుంది! మన గోతిని మనమెలా తోడుకుంటున్నాం? రక్తం తాగనేర్చిన మనుషుల్ని చూస్తున్నాం. మనిషితనం లేని డొల్ల మనుషుల సమూహం హింసే పరమావధిగా ప్రవర్ధమానమవుతున్నది. మనిషికీ మనిషికీ మధ్య వస్తు సంబంధమే రాజ్యమేలుతున్నది. కన్నతల్లి వంటి చెరువు, కల్పవృక్షం వంటి ఊరు, పాడి బర్రె వంటి వాగు ధ్వంసమవుతున్నయ్. రియల్ ఎస్టేట్ పేరిట 

"శిఖం మాయం 

 గుట్ట మాయం

 కుంట మాయం 

 తేడా వస్తే మనిషి

 మాయం".

మరి మనమేం చేయాలి? ఎవరికి తోచిన రంగాలలో మనిషి ఉద్ధరణకు, మానవతా వికాసానికి పాటు పడాలి. అందుకే పప్పుల రాజిరెడ్డి కవిత్వం రాస్తాడు. ఎవరి పేరిట రాజిరెడ్డి పురస్కారం అందుకున్నాడో, ఆ కాళోజీ గురించీ కవిత రాశాడు. అంతే కాదు. పల్లె పాటకు ప్రాణ పరిమళమద్దిన, పాటకు పాలు తాపి ఉగ్గు వెట్టి శిక్షణనిచ్చి జనబాణీలో వినిపించిన గూడ అంజయ్యను కొనియాడినాడు.

ఇంత బాగా వచన కవితలు రాసిన రాజిరెడ్డి భక్తి, దేశ భక్తి, సామాజికత నిండిన పద్యాలూ రాసినాడు. అదే 'పద్య నీరాజనం' అయింది.

మొత్తం మీద రాజిరెడ్డి కవిత్వాన్ని చదివితే, ఆయన ఏంచెప్పదలచుకున్నాడు?

"స్పందన స్పర్శా లేని మనిషి వొక మనిషేనా? 

తడీ తపనా లేని హృదయం నౌక హృదయమేనా? ప్రేమా. 

జాలీ లేని బతుకు ఒక బతుకేనా? 

ఒక మంచిమాట కోసం, 

ఒక ఆప్యాయతా పిలుపుకోసం, 

ఓ చల్లని స్పర్శ కోసం, 

ఓ చల్లనికరచాలనం కోసం బతుకుదాం". ఇదీ ఆయన కవితల సారాంశం.

 ఇంతమంచి ఆశయం కోసం కవిత్వం రాసిన రాజిరెడ్డికి అభినందనలు.

-ఎ. గజేందర్ రెడ్డి 

9848894086

రచనకు ఆయువు జీవితమే - నందిని సిధారెడ్డి

రచనకు ఆయువు జీవితమే

-నందిని సిధారెడ్డి

ఉద్రాక్ష పూలు పూసినంత సహజంగా మాటలు పూసే గ్రామీణ నేపథ్యం నుంచి వచ్చాను. ఆరుగాలం కష్టం చేసినా సంసారం ఎల్లని వ్యవసాయ కుటుంబం మాది. ఎవరూ ఆసరా లేకపోయినా, కొట్లాడి, నిలబడి, జీవితం నిలబెట్టుకున్న బాపు, ఎత ఎవలదయినా విని, కరిగి, కన్నీరై ఒలికే అవ్వ, వెనుక దర్వాజ, ముందు దర్వాజ తెరిచి, గోసగోసగా వచ్చే మనుషుల హృదయం తెరచి కష్టసుఖాలు పంచుకుని ధైర్యం నూరిపోసే పురసంస్కృతుల చరిత్ర వంటి ఇల్లు, ఆడినన్ని ఆటలు, పాడినన్ని పాటలు, తిరిగినన్ని చెలకలు, తిన్నన్ని పండ్లు, కాయలు, తీరికలేనంత తీపిబాల్యం, ఒక్క పాండిత్యం తప్ప కవిగావటానికి ఏమేం కావాలో అవన్నీ పుష్కలంగా అల్లుకొని ఉన్న జీవ వాతావరణం నడిమి నుంచి నడిచివచ్చాను. పొద్దున లేస్తే ఏదో ఒక పాట వినిపించేది. ఎటు చూస్తే అటు ఎండినదో, పచ్చనిదో చెట్టు కనిపించేది. ఎగిరే పక్షి ఒక ప్రేరణ. పాకే పాము ఒక మెలకువ. ఒక చెరువు వందల బావులు, వేల చేన్లు, గొర్ల మందలు, పశువుల మందలు, కంచెలు, మంచెలు, రాత్రయితే భాగోతాలు, భజనలు, ఒగ్గుకథలు, శారద కథలు, కథలుకథలుగా కదిలే మనుషులు ఊరి జనం కష్టాలు చూసి రాజకీయ నాయకుణ్ణి కావాలనుకున్నాను గాని, కవినయ్యాను. తెలియక ఏదేదో కావాలనుకున్నాను. తెలిసి కలగన్నదికై కట్టింది కవిత్వమే.

జీవించడానికి ఉద్యోగం కావాలి గదా, ఎంఏ తెలుగు చేసి, పరిశోధన చేసి, డాక్టరేట్ పొంది డిగ్రీ కళాశాల ఉద్యోగం పొందాను. చేతనయినంత ఉత్సాహంతో పాఠాలు చెప్పాను. కవులుగానో, గాయకులుగానో, ఉద్యోగులుగానో, ఉద్యమకారులు గానో, నాయకులుగానో, ఎదిగిన విద్యార్థుల్ని చూసి ఆనందించాను. ఉపన్యాసాలు చేయడం ఇష్టం. ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత సైతం ఉపన్యాసాలు ఇష్టం. హృదయాన్ని కల్లోల పరిచిన జీవితాన్ని హృదయాలను తాకే సాహిత్యంగా మలచటం ఇష్టం. మరో పనిలేదు. రచనే పని. రచనే జీవితం.

తొమ్మిదో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు రచనకు దారి దొరికింది. తెలుగు వాచకం చదువుతుంటే పాఠాలు ఆకర్షించాయా, పద్యాలు ఆకర్షించాయా, పాటలు, కథలు ఆకర్షించాయా.. ఏవేవి ఎప్పుడెప్పుడు వెంటాడుతున్నాయో గాని అష్టకాల నరసింహ రామశర్మ "శిథిల విపంచి పద్యాలు నన్ను దారి మళ్లించాయి. సరదాకు రాజకీయాలు, సంపాదనకు రాజకీయాలు గాని సాహిత్య ప్రపంచమే సరైన దారిగా నా తత్వానికి నప్పిన దారిగా తోచింది. పద్యాలు పట్టుకున్న తర్వాత కొమురవెళ్లి మల్లికార్జునస్వామి మీద శతకం రాశాను. ఊరిమీదా, రైతు మీదా పద్యాలు రాశాను. సిద్దిపేట కళాశాలలో చేరిన తరువాత సినిమాల పిచ్చి, సినిమా పాటల పిచ్చి, సినారె ఆకర్షించాడు. మహమూద్ పాషా, భగవంతరెడ్డి, శాఖా గ్రంథాలయం, కళాశాల నవ సాహితి, కవి సమ్మేళనాలు కొత్త ప్రపంచం. కవిత్వ ప్రపంచం. లెక్క తప్పి లెక్కల నుంచి కవిత్వంలో మునిగితేలాను. "బిచ్చగాడు" అచ్చయిన మొదటి కవిత, మహమూద్ పాషా, సిద్ధారెడ్డి జంట రచన. స్థానిక "మాతృభూమి" పత్రికలో వచ్చింది. తర్వాత విప్లవ కవిత్వం వైపు చూపు. మినీ కవిత్వం అప్పటి ట్రెండ్. సాహసం చేసి కందుకూరి శ్రీరాములు, కర్ణాల బాలరాజు, సిద్ధారెడ్డి త్రిమూర్తుల "దివిటి" ప్రచురించాం. మినీ కవితా ధోరణిలో తెలుగులో మొదట వెలువడిన సంకలనం. "దివిటీ"యే. నా సాహిత్య ప్రయాణాన్ని మలుపు తిప్పిన సంవత్సరం 1974, సరిపల్లి కృష్ణారెడ్డి విప్లవ రాజకీయాలు పరిచయం చేశాడు. సూరపనేని జనార్ధనను పరిచయం చేశాడు. ఒకవైపు విప్లవ చలనాలు, మరొక వైపు సాహిత్య చలనాలు.

'భూమిస్వప్నం' నా మొదటి కవితా సంపుటి 1987 లో వచ్చింది. అది మొదలు.. సంభాషణ, ప్రాణహిత, ఒక బాధ కాదు, నది పుట్టువడి, ఇక్కడి చెట్లగాలి, నీటి మనసు ఏడు కవితా సంపుటాలు ప్రచురించాను. 'అనిమేష' కావ్యం రచించాను. 'నాగేటి సాల్లల్ల' పాటల సంపుటి వెలువడింది. 'ఇగురం' ఆవర్తనం విమర్శ వ్యాసాలు "తెలుగు కవిత్వంలో సూర్యుడు" వాస్తవికత, అధివాస్తకవిత, పరిశోధనా గ్రంథాలు, 'చిత్రకన్ను' 'బందారం కథలు' కథా సంపుటాలు.

ఇటీవల మా బాపు జీవిత కథ నేపథ్యంలో రాసిన నవల 'నాగటి తరం' చరిత్ర, సమాజం ఎట్లా గుర్తించినా సృజనకారుడికి అన్ని సాహిత్య ప్రక్రియలు సమానమే అని నా భావన. పద్యాలతో మొదలయ్యాను. వచన కవిత్వంలో స్థిరపడ్డాను. సందర్భం ఒత్తిడి చేస్తే పాటలు రాశాను. 'నాగేటి సాల్లల్ల' పాటకు చాలా గుర్తింపు వచ్చింది. "వీర తెలంగాణ” సినిమాలో జేసుదాసు పాడాడు. ఆ పాటకు 2010 ఉత్తమ సినీ గీతంగా "నంది" పురస్కారం వచ్చింది. కథలు, నవలతో పాటు నాటకం కూడా రాశాను. అనుకోకుండా నాలుగు నృత్య రూపకాలు రాశాను. ఇందిరాపరాశరం, కూచిపూడి నృత్య కళా దర్శకత్వంలో "తెలంగాణ", "అన్నదాత", దాశరథి నృత్య రూపకాలకు బాగా పేరొచ్చింది.

ఏ రచయితా పురస్కారాల కోసం రాయకపోవచ్చు. కానీ, కోరుకోవచ్చు. సృజనకు అదొక కొలమానం కావొచ్చు.

"భూమిస్వప్నం" ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు, దాశరథి అవార్డు అందుకున్నది. "ఒక బాధ గాదు” విశ్వ కళాపీఠం పురస్కారం అందుకున్నది. "ప్రాణహిత"కు తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం ప్రతిభా పురస్కారం ప్రకటించదలచుకున్నప్పుడు రైతు ఆత్మహత్యల నేపథ్యంలో తిరస్కరించాను. ప్రస్తుత తెలంగాణ ప్రభుత్వం కోటి రూపాయల బహుమతి ప్రకటించదలిస్తే "తెలంగాణ తల్లి" చేతి బతుకమ్మ తొలగించిన నేపథ్యంలో తిరస్కరించాను. నచ్చిన సందర్భాల్లో కొన్ని స్వీకరించాను. తెలుగు విశ్వ విద్యాలయ విశిష్ట పురస్కారం, తేజా ఆర్ట్స్ పురస్కారం, సదాశివుడి పురస్కారం, సినారె జీవన సాఫల్య పురస్కారం, పల్లా దుర్గయ్య పురస్కారం, బి.ఎన్.సాహిత్య పురస్కారం మరికొన్ని పురస్కారాలు ఆత్మీయంగా స్వీకరించాను.

రచయిత పురస్కారాలు దాటి హృదయాల్లోకి చేరుకోవాలని భావిస్తాను. రచనను సామాజిక బాధ్యతగా భావిస్తాను. ప్రజలిచ్చే గుర్తింపే అన్నింటికంటే పెద్దది. ఏ రచయితనైనా నిలబెట్టేది ప్రజలే. ఎన్ని ప్రయోగాలు చేసినా, ఎంత శిల్ప చాతుర్యం ప్రదర్శించినా, ఎన్నెన్ని భాషల అనువాదాలు సంతరించినా రచనకు ప్రమాణం సమాజమే. రచనకు సాఫల్యత హృదయ స్పందనే. జీవితం రాయటం ద్వారానే జీవితానికి చేరువవుతాం. తమ సాహిత్యానికి ఖ్యాతి రాలేదని, సముచిత గుర్తింపు రాలేదని ఉక్రోషపడే రచయితల్ని చూస్తుంటాం. ఉక్రోషం ద్వారా గుర్తింపు రాదు. ఉత్తమ రచనతోనే గుర్తింపు వస్తుంది. ఉత్తమ రచనకు నిజాయితీ ముఖ్యం. హృదయం ముఖ్యం. ఉత్తమ రచన ఎప్పుడైనా, ఏ భాషలోనైనా జీవితం నుంచే రూపొందుతుంది. పుస్తకాలు శిల్ప నైపుణ్యానికి, రచనా నైణ్యానికి ఉపయోగపడవచ్చు.