మరసం.. నా కలానికి చైతన్యం పోసిన అక్షర ఉద్యమం!
నా స్ఫూర్తి డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి
మహాకవుల సందేశాలే నా జర్నలిజానికి దిక్సూచి
నాన్న చేతిలో శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’తో మొదలైన చైతన్య ప్రయాణం
సినారె నుంచి దాశరథి సోదరుల వరకు.. శివారెడ్డి నుంచి వరవరరావు వరకు మహామహుల మాటలు వినే భాగ్యం
బాలగోపాల్తో నిజనిర్ధారణలు.. బాధితుల కన్నీళ్ల మధ్య నేర్చుకున్న జీవిత పాఠాలు
“మరసం నన్నే కాదు.. ఎందరో జర్నలిస్టుల్లో సామాజిక స్పృహను రగిలించిన అక్షర పాఠశాల”
— కె. బాలేశ్వర్, సీనియర్ జర్నలిస్టు
మెదక్:
నాలుగు దశాబ్దాలు... క్యాలెండర్లో చూస్తే నలభై సంవత్సరాలు. కానీ ఒక మనిషి జీవితంలో అవి వేల జ్ఞాపకాలు... వందల పరిచయాలు... ఎన్నో అనుభవాలు... జీవితాన్ని మలిచిన మరెన్నో మలుపులు!
కొన్ని సంఘాలు మనకు పరిచయమవుతాయి. కొన్ని సంస్థలతో కొంతకాలం ప్రయాణిస్తాం. కానీ కొన్ని ఉద్యమాలు మనలోనే భాగమైపోతాయి. మన ఆలోచనల్లో ఉంటాయి... మన మాటల్లో వినిపిస్తాయి... మనం పట్టుకున్న కలంలో కనిపిస్తాయి.
నాకు మంజీర రచయితల సంఘం—‘మరసం’ అలాంటిదే. అది కేవలం ఒక రచయితల సంఘం కాదు. నా చైతన్యానికి బాట వేసిన అక్షర పాఠశాల. నా జర్నలిజం ప్రయాణానికి దిశ చూపిన స్ఫూర్తి వేదిక.
నాన్న చేతిలో ‘మహాప్రస్థానం’.. అక్కడే పడిన తొలి బీజం
నా చైతన్య ప్రయాణానికి తొలి గురువు మా నాన్న. నాకు ఊహ తెలిసినప్పటి నుంచే శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ పరిచయం చేసి, అందులోని కవితలను కంఠస్థం చేయించేవారు. చిన్న వయసులో ఆ అక్షరాల లోతు పూర్తిగా అర్థం కాకపోయినా, అవి నా మనసులో చెరిగిపోని ముద్ర వేశాయి.
వయసు పెరిగేకొద్దీ ఆ అక్షరాలకు అర్థం తెలిసింది. పేదరికం కనిపించింది. ఆకలి కనిపించింది. అసమానత కనిపించింది. శ్రమజీవుల కష్టం అర్థమైంది. అన్యాయం ఎదురైనప్పుడు ప్రశ్నించాల్సిన అవసరం తెలిసింది.
కవిత్వం అంటే అందమైన పదాల కూర్పు మాత్రమే కాదని... సమాజంలోని బాధను పలికించే గొంతు కూడా కావాలని అర్థమైంది.
నా స్ఫూర్తి.. డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి
ఆ చైతన్యానికి మరింత దిశ చూపిన వ్యక్తి డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి. ఆయన కవిత్వంలో నాకు మన మట్టి కనిపించింది. మంజీర కనిపించింది. పల్లె కనిపించింది. శ్రమజీవి కనిపించాడు. తెలంగాణ మనిషి బతుకు, ఆత్మగౌరవం కనిపించాయి.
డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి కవిత్వం, శివారెడ్డి కవిత్వం నా చైతన్యానికి బాటలు వేశాయి. అక్షరం జీవితానికి దూరంగా ఉండకూడదని, మన చుట్టూ జరుగుతున్న పరిణామాలపై స్పందించాలని అవి నేర్పాయి. మరసం ఆ ఆలోచనలకు ఒక గొప్ప వేదికగా నిలిచింది.
ఒకే వేదిక.. ఎందరో సాహితీ దిగ్గజాల సందేశాలు!
నా జీవితంలో మరసం ఇచ్చిన అత్యంత విలువైన సంపదల్లో ఒకటి—తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలోని ఎందరో మహామహులను దగ్గరగా చూడటం, వారి ప్రసంగాలు, సందేశాలు వినే అవకాశం కలగడం.
డాక్టర్ సి. నారాయణరెడ్డి (సినారె), దాశరథి కృష్ణమాచార్య, దాశరథి రంగాచార్య, శివారెడ్డి, డాక్టర్ రావూరి భరద్వాజ, వాసిరెడ్డి నవీన్, జ్వాలాముఖి, వరవరరావు, డాక్టర్ సుధామ, ఆకాశవాణి వెంకట్రామయ్య, కాత్యాయనీ విద్మహే, ఓల్గా వంటి ప్రముఖ కవులు, రచయితలు, సాహితీవేత్తల మాటలను మరసం వేదిక ద్వారా వినే భాగ్యం నాకు కలిగింది.
ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో ఆలోచనా ప్రపంచం. ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో సాహిత్య ప్రయాణం. వారి మాటల్లో సాహిత్యం ఉంది... సమాజం ఉంది... చరిత్ర ఉంది... మనిషి ఉన్నాడు.
పుస్తకాల్లో చదివిన మహాకవులను ప్రత్యక్షంగా చూడటం ఒక అనుభూతి అయితే... వారి నోటి నుంచి సాహిత్యం, సమాజం, ప్రజల జీవితం గురించి వినడం మరో విశ్వవిద్యాలయంలో చదివినంత అనుభవం.
మరసం సభలే మా విశ్వవిద్యాలయాలు!
అప్పట్లో మరసం సభకు వెళ్లడం అంటే ఒక కార్యక్రమానికి హాజరవడం మాత్రమే కాదు. అది ఒక పాఠం.
ఒక కవి మాట్లాడితే కవిత్వాన్ని తెలుసుకునేవాళ్లం. ఒక రచయిత మాట్లాడితే సమాజాన్ని మరో కోణంలో చూసేవాళ్లం. ఒక ఉద్యమకారుడు మాట్లాడితే ప్రశ్నించడం నేర్చుకునేవాళ్లం.
ఆ సభలే మాకు తరగతి గదులు... ఆ కవులు, రచయితలే అధ్యాపకులు... సమాజమే పాఠ్యపుస్తకం!
అక్కడ పొందిన జ్ఞానం పరీక్షల్లో మార్కుల కోసం కాదు. జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడింది. అందుకే మరసం నన్ను కేవలం సాహిత్యాభిమానిగా మాత్రమే మిగలనివ్వలేదు. సమాజాన్ని పరిశీలించే మనిషిగా, ప్రశ్నించే జర్నలిస్టుగా ఎదగడానికి తోడ్పడింది.
బాలగోపాల్తో నిజనిర్ధారణలు.. పుస్తకాలకు అవతల జీవితం
ఈ సాహిత్య చైతన్యానికి మరో పార్శ్వాన్ని చూపినవి మానవ హక్కుల ఉద్యమకారుడు డాక్టర్ కె. బాలగోపాల్తో కలిసి నిజనిర్ధారణలకు వెళ్లిన అనుభవాలు.
ఒక ఘటన గురించి దూరంగా కూర్చుని వినడం వేరు. ఘటన జరిగిన ప్రాంతానికి వెళ్లి బాధితుడి పక్కన కూర్చుని అతడి మాట వినడం వేరు.
ఆ ప్రయాణాల్లో బాధితుల కన్నీళ్లు చూశాను. వారి నిస్సహాయతను చూశాను. న్యాయం కోసం ఎదురుచూస్తున్న కుటుంబాలను చూశాను.
అక్కడ నేర్చుకున్న పాఠం ఒక్కటే—వినిపించినదంతా నిజం కాకపోవచ్చు. నిజాన్ని వెతకాలి. బాధితుడి మాట కూడా వినాలి. ప్రశ్నించాలి.
ఆ అనుభవం నా జర్నలిజానికి మరింత పదును పెట్టింది.
అన్యాయం కళ్లముందు ఉంటే.. మౌనంగా ఉండలేను
నా కళ్లముందు అన్యాయం జరిగితే “మనకెందుకులే” అని వెళ్లిపోవడం నాకు చేతకాదు. అసలు ఏం జరిగిందో తెలుసుకోవాలనిపిస్తుంది. బాధితుడి గొంతు వినిపించాలనిపిస్తుంది.
ఇది జర్నలిజం పుస్తకంలో చదివిన సూత్రం కాదు.
నాన్న నేర్పిన శ్రీశ్రీ అక్షరం... నందిని సిద్ధారెడ్డి, శివారెడ్డి కవిత్వం... మరసం సభల్లో విన్న సాహితీ దిగ్గజాల సందేశాలు... బాలగోపాల్తో చూసిన జీవిత సత్యాలు—ఇవన్నీ కలిసే నాలో పెంచిన చైతన్యం.
జర్నలిజం ఇష్టం లేకున్నా.. కాలమే నన్ను కలంతో కట్టిపడేసింది
జర్నలిజమే నా జీవితం అవుతుందని మొదట నేను అనుకోలేదు. కానీ కాలం, పరిస్థితులు నన్ను ఈ దారిలోనే నడిపించాయి.
ఒక వార్త నుంచి మరో వార్తకు... ఒక సమస్య నుంచి మరో సమస్యకు... ఒక బాధితుడి కన్నీటి నుంచి మరో కుటుంబం ఆవేదన వరకు... ప్రయాణిస్తూ చూస్తుండగానే జర్నలిజం నా జీవితంలో భాగమైపోయింది.
ఇప్పుడు వెనక్కి తిరిగి చూస్తే ఒక్కోసారి అనిపిస్తుంది—
నేను జర్నలిజాన్ని ఎంచుకున్నానా? లేక జర్నలిజమే నన్ను ఎంచుకుందా?
ఏది నిజమైనా... నా చేతిలోని కలానికి దిశ చూపింది మాత్రం ఆ సాహిత్య చైతన్యమే.
నన్నే కాదు.. ఎందరో జర్నలిస్టులను తీర్చిదిద్దిన మరసం
మరసం ఇచ్చిన స్ఫూర్తి నా ఒక్కరి కథ కాదు. ఆనాటి సాహిత్య సభలకు వచ్చిన, కవుల మాటలు విన్న, రచయితలతో సంభాషించిన ఎందరో జర్నలిస్టులు సామాజిక స్పృహను పెంచుకున్నారు.
జర్నలిస్టుకు వార్త రాయడం మాత్రమే తెలిస్తే సరిపోదు. ఆ వార్త వెనుక ఉన్న మనిషిని చూడగలగాలి. చరిత్ర తెలియాలి. సమాజం అర్థం కావాలి. బాధితుడి బాధను వినగలగాలి.
ఆ సామాజిక దృష్టిని పెంచడంలో మరసం వంటి సాహిత్య వేదికలు చేసిన సేవను కొలవడం సాధ్యం కాదు.
40 ఏళ్లు గడిచాయి.. ఆ అక్షరాలకు మాత్రం వయసు రాలేదు!
కాలం మారింది. సాహిత్య వేదికలు మారాయి. జర్నలిజం రూపం మారింది. సమాచార ప్రపంచం ఊహించని వేగంతో ముందుకు వెళ్లింది.
కానీ కొన్ని విలువలు మారకూడదు.
అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే అక్షరం మారకూడదు.
ప్రజల పక్షాన నిలిచే కలం ఆగకూడదు.
బాధితుడి కన్నీటికి గొంతునిచ్చే జర్నలిజం మౌనం కాకూడదు.
నేడు నాలుగు దశాబ్దాల మరసం ప్రయాణాన్ని తలుచుకుంటే నా కళ్లముందు ఒక అద్భుతమైన అక్షర ప్రయాణం కనిపిస్తోంది.
నాన్న చేతిలో శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’...
నా చైతన్యంలో డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి...
నా ఆలోచనలకు పదునుపెట్టిన శివారెడ్డి కవిత్వం...
మరసం వేదికపై విన్న సాహితీ ప్రముఖుల సందేశాలు...
నిజాన్వేషణలో బాలగోపాల్...
చివరకు నా చేతిలో ప్రజల కోసం స్పందించే జర్నలిస్టు కలం!
ఈ ప్రయాణాన్ని తలుచుకుంటే గర్వం కాదు... కృతజ్ఞతతో గుండె నిండిపోతుంది.
మరసం నాకు ఒక సంఘం కాదు.. నా జీవితంలో ఒక అధ్యాయం!
డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డి నాకు ఒక కవి మాత్రమే కాదు.. నా చైతన్యానికి స్ఫూర్తి!
ఆ మహాకవుల మాటలు జ్ఞాపకాలు మాత్రమే కాదు.. నేటికీ నా కలానికి దిక్సూచి!
అందుకే నా చైతన్యానికి బాటలు వేసిన నాన్నకు, ప్రజా కవిత్వానికి, డాక్టర్ నందిని సిద్ధారెడ్డికి, మరసం వేదికపై సందేశాలు అందించిన సాహితీ దిగ్గజాలకు, నన్ను ప్రశ్నించే జర్నలిస్టుగా తీర్చిదిద్దిన ‘మరసం’కు—జన్మంతా రుణపడి ఉంటాను!
అక్టోబర్ 2న హైదరాబాద్లో 40 వసంతాల మహాసభ
నాలుగు దశాబ్దాల అక్షర ప్రస్థానాన్ని స్మరించుకుంటూ అక్టోబర్ 2న హైదరాబాద్ బషీర్బాగ్ ప్రెస్క్లబ్లో నిర్వహించనున్న మంజీర రచయితల సంఘం 40 వసంతాల మహాసభలు విజయవంతం కావాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆకాంక్షిస్తున్నాను.
నలభై ఏళ్ల క్రితం వెలిగిన ఆ అక్షర దీపం మరెన్నో తరాలకు వెలుగునివ్వాలి. కొత్త కవులను, రచయితలను, జర్నలిస్టులను ప్రశ్నించే గొంతులుగా తీర్చిదిద్దాలి. ప్రజల బతుకులకు అద్దం పట్టే అక్షరం మరింత బలంగా ముందుకు సాగాలి.
మంజీర ప్రవహించినంత కాలం...
ప్రజల గుండెల్లో ప్రశ్న ఉన్నంత కాలం...
‘మరసం’ అక్షర ప్రస్థానం కొనసాగుతూనే ఉండాలి!
@k balu senior journalist@k balu senior journalist
.jpg)
